اهميتى كه اين افراد طبقات عالى در بين جماعات مسيحيت داشتهاند ، باز هيچ تصور همگانى به دست نمىدهد . در اينكه در بين اعضاى اين جمعيتهاى مذهبى نيز ايرانيان وجود داشتهاند ترديدى نيست ، ولى در اين باره كه مناسبت آنها با مهاجران بين النهرين چه بوده نمىتوان هيچ اظهار نظرى كرد . اخبار موجود « 1 » از قرن دهم ( برابر چهارم هجرى ) نيز بسيار عمومى است و فقط اين اطلاع را به دست مىدهد كه تعداد مسيحيان در فارس در سال 930 ( برابر 318 هجرى ) بيشتر از يهوديان ، ولى كمتر از زردشتيان « 2 » بوده است . علاوه بر اين نيز مىدانيم كه در شيراز و در « قلعهء مسيحى » همسايهء آن يعنى « مريمنشين » « 3 » كليساهايى وجود داشته و مسيحيان آنجا طيلسانى شبيه طيلسان آن ناحيه بر سر مىگذاشتهاند ( سال 985 برابر 375 هجرى ) « 4 » . در طرز تفكر و هم در عقايد تعبّدى آنان نيز ظاهرا تأثيرات دين زردشتى مشاهده مىشده است « 5 » ؛ تأثيراتى كه نوشتههاى كلامى « 6 » مسيحيان اهتمامى مخصوص به مبارزه با آنها نشان مىداده است « 7 » .
عمل اعراض عيسويان از مسيحيت و گرايش آنان به اسلام از همان آغاز به شدت صورت گرفت « 8 » و پيوسته به دوائر وسيعترى سرايت مىنمود تا به جايى كه
هامش
به عنوان بهترين طبيب عصر خود به حساب مىآمد : ابن اثير ( فهرست : 135 ) ، ج 8 ، ص 281 ؛ - چهار مقاله ، ص 85 به بعد .
( 1 ) - مقدسى ( احسن التقاسيم ) ، ص 439 ( « عدهء قليلى مسيحى » ) .
( 2 ) - ابن حوقل ( كتاب المسالك ، چاپ دوم ، فهرست : 33 ) ، ص 252 ؛ - اصطخرى ، ص 139 .
( 3 ) - پس از فتح آنجا اهالى مسيحى آن در سال 1064 ( برابر 456 هجرى ) به دست سلجوقيان كشته شدند ؛ به استثناى كسانى كه فورا به اسلام گردن نهادند : الحسينى ( اخبار الدولة السلجوقية ) ، ص 25 .
( 4 ) - مقدسى ( احسن التقاسيم ) ، ص 429 .
( 5 ) - رجوع كنيد به :S . H . Taqizadeh : The Iranian festivals adopted by the Christians , im BSOAS X ( 1940 / 42 ) , S . 632 - 653 .( 6 ) - مطران ريو اردشير ايشوعبخت ؛ رجوع كنيد به :Baumstark 215 f .( 7 ) - رجوع كنيد به :Sachau , Christ . 977 ; Elias 125 ( 922 / 23 ) .( 8 ) - رجوع كنيد به ص 258 از همين كتاب ؛ - و نيز :Sachau , Christ . 978 ( um 835 ) .شايد بتوان مقدمات اعراض از مسيحيت را در رفتار انحرافى آنان ديد ، آنطورى كه در سال 704 ( برابر 85 هجرى ) در