در آخر قرن هشتم ( برابر قرن دوم هجرى ) ميان روحانيان فارس و رهبران كليسا در بين النهرين اختلاف عقيده بپاخاست ، ازاينرو كه اسقفهاى فارس عادت كرده بودند به عوض لباس پشمينى كه موظف به پوشيدن آن بودند جامهء سفيد قسّيسان را بپوشند و گوشت بخورند و ازدواج نمايند . حتى اصلاحاتى كه جاثليق نسطورى تيموطاؤس اول ( 780 - 823 برابر 163 - 208 هجرى ) شروع كرد در آغاز منتج به انشعاب در كليسا گشت . روحانيان فارس خود را جزو مسيحيان پيرو طوماس ( جنوب هند ) اعلام كردند و رهبرى امور خويش را به دست خود گرفتند بهطورىكه بعدا مذاكرات زيادى لازم بود تا ايشان دو مرتبه به اطاعت مقام جاثليقيّت درآمدند و تعهد كردند از دستوراتى كه بر همه واجب است متابعت كنند ، و در مقابل ، اين حق به آنان داده شود كه مراسم تشرّف قسّيسان اين سرزمين را به اين مرتبهء قسّيسى ، خود ايشان اجرا نمايند . در آن هنگام منطقهء جنوب هند مستقل شد و از زير رهبرى كليساى فارس كه اصل و اساس خود را مرهون آن ( كليسا ) بود درآمد « 1 » و نظمى كه در آن زمان برقرار شد تا قرونى متمادى بر جاى ماند .
اطلاعات ما دربارهء سلسلهمراتب اعضاى كليسا بسيار ناچيز و دربارهء پيروان آن تقريبا هيچ مىباشد . اخبارى هم كه دربارهء تنى چند از نصرانيان كارمند دولت ( مثل وزير و وكيل - در مورد امور ملكى ) « 2 » ، يا اطبا « 3 » ، در دست است ، با وجود
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به :Vine 116 f ; Sachau , Christ 975 , 977 ff .( 2 ) - عضد الدولة وزيرى نصرانى داشته است : ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 6 ، ص 511 ؛ - ابن اثير ( فهرست : 135 ) ، ج 8 ، ص 518 . - يكى از طاهريان ( 864 برابر 250 هجرى ) دو كاتب نصرانى داشته است : طبرى ، رديف 3 ، ص 1524 ؛ - همچنين در دربار محمود غزنوى كاتبان نصرانى وجود داشتهاند : ابن خلكان ( فهرست : 109 ) ، ج 8 ، ص 88 ؛ - كاتبى نصرانى از رى پيش يكى از آل بويه ( حدود 934 برابر 322 هجرى ) : ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 1 ، ص 299 . - « وكيل » نصرانى ابن فرات ( 921 برابر 309 هجرى ) : ابن فضلان ( فهرست : 35 ) ، ص 5 و 110 و نيز صفحهء بيست و دوم ؛ 974 / 975 ( برابر 364 هجرى ) « ضامن مالياتى اهواز فردى نصرانى بوده است ، ( 974 / 975 برابر 364 هجرى ) : ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 2 ص 356 .
( 3 ) - در زمان فضل بن يحياى برمكى مطران شيراز