بودند ، ولى بعدا به بين النهرين نيز سرايت كردند بهطورىكه خلفا به جهت آنان با سامانيان مراسلاتى ردوبدل مىنمودند « 1 » . و در هر حال تابعان اين فرقهها هنوز مانند سابق به پيروزى آيندهء خود ايمان داشتند « 2 » . از طرف ديگر جنگهاى مسلمانان بر ضد آنان ادامه داشت : در سال 933 ( برابر 321 هجرى ) عماد الدولة بويهى در نزديكى كرج بسيارى از قلاع آنان را به تصرف آورد و آذوقههاى ذخيرهشده را بين مردم تقسيم نمود « 3 » ؛ در سال 934 ( برابر 322 هجرى ) « پيغمبر كذّابى » به عنوان مهدى ، « 4 » از منطقهء چغانيان به شيوهء فرد ساحرى ظهور كرد و بدين سبب از بين عامه ، پيروان زيادى بهم رسانيد و اگرچه ظاهرا وى جنگجويانه پيش نيامده بود ، ولى به زودى در كوهستانها محاصره و نابود گشت « 5 » : حتى در سال 975 ( برابر 364 ر 365 هجرى ) تعدادى از دژهاى كوهستانى تابعان اين فرقهها نزديكى تيز در مكران به دست مسلمانان افتاد « 6 » . در تحت فشار اسلام ظاهرا جنبش اين فرق بعدا درهم شكست و اطلاعات راجع به آنان از بين رفت « 7 » ، ولى ترديدى نيست كه پس از آن عدهاى از معتقدان آنها ، به جمعيتهاى سرّى اسماعيليه و ساير دستههاى شيعيان پيوستند و افكار و عقايد اساسى خويش را با خود در اين مذاهب وارد ساختند .
مثلا عقيدهء آنان به اينكه نيروى نبوت فيضى است الهى كه دائما از شخصى به
هامش
( 1 ) - رجوع شود به نوشتهء ذيل دربارهء جنبشهاى مذهبى در قرن دهم ( برابر چهارم هجرى ) :Wilhelm Barthold ( Vasilij Vladimirovic Bartold ) : Kistorii religioznych dvizenij X veka , in den Izv . Ak . Nauk , osd . obsc nauk , 1918 , S . 785 - 798 .و به خلاصهء آن در :Islamica III , 1927 , S . 221( 2 ) - مسعودى ( مروج الذهب ) ، ج 6 ، ص 189 به بعد ، و به طور خلاصه نيز :Sharif 30( 3 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 1 ، ص 278 ، ج 2 ، ص 437 ؛ - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 85 . - و نيزSadighi 222 f . 227 f .( 4 ) - گرديزى ( زين الاخبار ) كلمهء « مهدى » را علم خاص و شخصى به حساب آورده است ، در صورتى كه بايد به عنوان اصطلاح عام براى تصور « مهدى » فهميده شود .
( 5 ) - گرديزى ( زين - الاخبار ) ، ص 37 به بعد .
( 6 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 2 ، ص 321 .
( 7 ) - اينان نيز گاهى با كراميه اشتباه مىشوند ؛ دربارهء آنان رجوع كنيد به :David Samuel Margoliouth in der E I , II 828 f .