ولى حتما در اين مورد نيز مىتوان يك جنبش اجتماعى مذهبى توأم با يك سلسله اقدامات سياسى خاصى ملاحظه نمود كه از افكار المقنّع ( و لو به جهت نزديكى زمانى و مكانى آن ) بايد متأثر بوده باشد « 1 » . اين جنبش نيز - اگر به ظاهر آن بنگريم - به سرنوشت همان نهضت پيش گرفتار شد به اين معنى كه به سرعت از طرف مازندران درهم شكست « 2 » ، اما در عين حال اين حقيقت آشكار گشت كه دو لشكركشى از طرف خليفهء وقت و جانشين وى موسى الهادى ( سالهاى 782 ر 783 و 783 ر 784 برابر 166 و 167 هجرى ) براى اين منظور كافى نبودهاند كه حيثيت خلافت را ( نيز در مقابل دو خاندان فرمانرواى آنجا دوباره طورى برقرار سازند « 3 » كه از آشوب اهالى جلوگيرى كند . در سال 796 ر 797 ( برابر 180 هجرى ) ( در تحت رهبرى « رستم دار » ) و در سال 808 ( برابر 192 هجرى ) در واقع سركشى تازهاى از طرف سرخجامگان « 4 » ( در اينباره كه اين رنگ انقلابى چه نشانه و چگونه ايمائى براى ايشان بوده اطلاعى نداريم ) « 5 » به وقوع پيوست و اين شورشها و مبارزات خيلى
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به :Wiet 107 , Anm . 1 .( 2 ) - طبرى رديف 3 ، ص 493 ؛ - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، صفحات 126 تا 130 ؛ - دينورى ( اخبار الطوال ) ، ص 382 ؛ - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 479 ؛ - سياستنامه ، ص 199 ؛ - سمعانى ( كتاب الانساب ، خطى ) ، ص 512 ظهر ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 20 ؛ - اولياء ( فهرست : 191 ) ، ص 50 به بعد ؛ - شهرستانى ( فهرست :
250 ) ، ج 1 ، ص 132 ( شهرستانى ، فهرست : 251 ، ج 1 ، ص 199 به بعد ؛ ج 2 ، صفحات 410 ، 419 ) ؛ - فهرست ابن نديم ، ج 1 ، ص 342 . - و نيز رجوع كنيد به :Moscati , Mahdi I 345 ; Schwarz VII 855 ; Sadighi 219 - 221 .( 3 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 518 به بعد ؛ - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 131 به بعد ؛ - دينورى ( اخبار الطوال ) ، ص 382 ؛ - الياس ( فهرست : 227 ) ، ص 113 ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 24 به بعد ؛ - اولياء ( فهرست : 191 ) ، صفحات 51 تا 53 ؛ - ظهير الدين ( تاريخ طبرستان ) ، صفحات 154 تا 160 . - نيز رجوع كنيد به :Moscati , Mahdi I 347 - 350 ; Moscati : Le Califat d'al - Hadi , S . 8 f .( 4 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 645 به بعد ؛ - سياستنامه ، ص 200 ؛ - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 133 به بعد ( نام « محمره » اينجا پيش نمىآيد ) ؛ - اغانى ( بولاق ) ، ج 18 ، ص 74 ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 51 .
( 5 ) - دربارهء معنى و مقصود الوان رجوع كنيد به :Seo Widengren : Harlekintracht . . . , in " Orientalia Suecana " II ( 1953 ) 2 / 4 , S . 100 - 102 .