كلمات و عبارات مستغرب و نقل « نوادر » زياد و افسانهها ، مطعون ، ولى از طرف ديگر به جهت كوشش در راه ساختن اصطلاحات جديد جغرافيايى و توجه نمودن به مسائل حقوقى و مذهبى مشخص و ممتاز مىباشد . با وجود كتاب اساسى و پايهگذار پاول شوارتس
Paul Schwarz )
- فهرست منابع : 307 - : از 1867 تا 1938 ميلادى برابر 1284 تا 1357 هجرى ) كه براساس منابع مذكور دربارهء ايران در قرون وسطى نوشته - در جنب آن نيز كتاب گوى سترنج (
Guy Le Strange
- فهرست منابع : 306 - از 1854 - 1933 ميلادى برابر 1270 تا 1352 هجرى ) قرار دارد كه زياد مورد اعتماد نيست « 1 » - نمىتوان از مطالعه و بهرهبردارى دقيق اصل خود اين كتب چشم پوشيد و آنها را بايد قبل از هر چيز با « حدود العالم » « 2 » ( نوشتهء 982 ميلادى برابر 372 هجرى ، فهرست منابع :
36 - 38 - و حاوى تفصيلات خاصى راجع به جنوب بحر خزر ) « 3 » - و نه با كتاب مروزى ( نوشتهء 1120 ميلادى برابر 514 هجرى ) « 4 » - تكميل نمود . به تمام اينها نيز بايد جوامع جغرافيايى - در درجهء اول معجم البلدان ياقوت ( 1178 / 1179 تا 1229 ميلادى برابر 574 تا 626 هجرى ؛ فهرست منابع : 49 ) - و همان مقدار اندكى كه ابن فضلان ( نوشتهء 923 ميلادى برابر 311 هجرى ؛ فهرست منابع : 35 ) و مبلّغ و
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به : .Wilhelm Barthold in der E I , I 816 s . v . « Bukhara »( 2 ) - حدود العالم از كتاب ابن خرداد به ( به صورتى مفصلتر از آنچه ما امروز مىشناسيم ) و كتاب از دسترفتهء جيهانى ( كه از جغرافىنويسان ديگر استنباط مىگردد ) و بخصوص از اصطخرى استفاده برده است ولى آيا از مسعودى نيز بهره گرفته يا نه ، محل سؤال است ( حدود العالم ، صفحاتXVI - XIX) . اين كتاب ( مانند ترجمههاى فارسى اصطخرى ) سعى مىكند به شهرهاى ايران صورت صحيح اسامى آنها را بدهد ( حدود العالم ، ص 325 ) .
( 3 ) -Barthold in Hud . 29 .در حدود العالم ، ص 29 ؛ - نيز رجوع كنيد به :Barthold in « Izvestija Kavkazskogo Instituta » VI , S . 63 ff .( 4 ) - شرف الزمان طاهر مروزى با اين مشخصات :Shsrsf al - Zaman Tahir Marvazi on China , the Turks and India , arab . Text mit engl . Ubers . und Kommentar , von Vladimir Minorsky , London 1942 . ( James G . Forlog Fund XXII ) .