به دهن نقل مىشده است « 1 » و همين امر دليل فقدان كتب كهنسالى دربارهء عقايد و سنن اين دين ، كه در آن زمان از كتب مقدّس آن فقط قطعههاى بسيار اندكى در دست و مورد تقديس بوده « 2 » ، به حساب آمده است و اطلاق نام زمزمهكنندگان « 3 » ، كه عربها روى آنان گذاشتند و از قرار معلوم تا به زبان چينى هم سرايت كرده « 4 » نيز بدين وسيله توجيه گشته است ، و اينطور به نظر مىرسد كه تازه پس از تسلّط عربها اوستا در دسترس عموم قرار گرفته و به نام كتاب مقدّسى آسمانى به مسلمانان ارائه گشته است . مسلمانان نيز اين ادّعا را پذيرفتند و نوشتههاى مجوسان بدين عنوان مورد احترام « 5 » واقع گشت . از ويرانى آتشكدهها « 6 » به فرمان دولت و يا اقدامات ديگرى بر ضدّ مقدّسات زردشتى « 7 » و يا كتب دينى آنان « 8 » خيلى
هامش
( 1 ) - در ازمنهء بعد نيز طبعا به همين منوال روايت مىشده است : مسعودى ( مروج ) ، ج 2 ، ص 126 ( سيستان ) .
( 2 ) - رجوع شود به :
( 3 ) - رجوع شود به :Goldziher , Shuub . 170 mit Anm . 3 ; Wikander 28 ff .( 4 ) - رجوع كنيد به :hansheinr ichschaeder : lanica , ne . ll : fu - lin , s . 65 . ( abh . d . ges . g . wiss zugottingen , phil . - hist . kl . lll / 10 ) .( 5 ) - رجوع شود به :Francois Nau in der " Revue de l'hist . des rel . " 1927 , S . 149 ff . ; Chiristensen 138 ; anders Wesendonk 28 .( 6 ) - مثلا در پايان قرن هفتم ميلادى ( برابر با قرن اول هجرى ) به فرمان زياد بن عبيد ، رجوع شود به : ابن خردادبه ( كتاب الممالك و المسالك ، فهرست : 28 ) ، ص 96 ؛ - جاحظ ( كتاب الحيوان ، فهرست : 260 ) ، ج 4 ، ص 153 ؛ - بلاذرى ( فتوح ) ، ص 409 ؛ - طبرى ، رديف 2 ، ص 16 . نيز رجوع شود به :Tritton , Islam , S . 331 ; Kremer , Cult . - G . II 164 f . ; Sadighi 17 .( 7 ) - در سال 861 متوكل ، خليفهء عباسى دستور داد سرو مقدسى را كه مىگفتند زردشت غرس كرده ، بيفكنند و چوب آن را براى بنا ، به سامرا حمل كنند ، اين امر با مخالفت زردشتيان روبرو شد و قصص منقول چنين حكايت مىكنند كه قبل از وصول چوبها به سامرا خليفه بدرود حيات گفت :Le Strange , East . 355 ; Donaldson 243 f .خليفهء ديگر عباسى ، معتصم نيز دستور تخريب آتشكدههاى فرغانه و اصطخر را صادر نمود ، مسعودى ( مروج ) ، ج 4 ، ص 51 و 77 .
( 8 ) - براى كسب نظرى اجمالى دربارهء منابع و كتب پارسيان - و نيز حماسههاى آنان - رجوع شود به فهرست ابن نديم ، صفحات 304 - 314 ؛ - و نيز رجوع شود به :Browne , Litt . II 275 f . , Inostrancev , S . Et . 10 - 15 ; Falsch : Gafurov 143 .