1202 / 1203 ميلادى برابر 599 هجرى ) و « تاريخ سلجوقيان عراق و خراسان » از بندارى « 1 » ( نوشتهء 1226 ميلادى برابر 623 هجرى ) و بالاخره « الجامع المختصر » ابن الساعى « 2 » ( وفات 1276 ميلادى برابر 674 هجرى فقط از زمان سلجوقيان گفتگو مىكنند ؛ محمد بن ابراهيم صاحب « تاريخ سلجوقيان كرمان » ( فهرست منابع : 175 ) اگرچه در قرن هفدهم مىزيسته ، ولى براساس منابع خوبى « 3 » سرنوشت كرمان را در تحت فرمانروايى اين خاندان ، شرح و بسط مىدهد .
كتب تواريخ ايالات زمان قبل از سلجوقيان - به استثناى كتاب ابن اسفنديار - تماما از نظر ارزش تحت الشعاع دو كتاب قرار دارند : يكى تاريخ بخاراى نرشخى ( قرن دهم ميلادى برابر سوم هجرى ؛ فهرست منابع 180 - 182 ) است كه قسمتهايى « 4 » از آن متكى بر مشاهدات شخصى مىباشد و به ضميمهء الكتاب اليمينى از عتبى ( حدود
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به فهرست منابع : 133 . - بندارى مآخذ خود را ( كه در بسيارى از موارد امورى مشهود به رأى العين و ( اكثر در مورد حوادث عراق مىباشد ) تا به سرحد اغلاق مختصر نموده است ( مثلا ص 96 ) . در بسيارى از جاها اينطور به نظر مىرسد كه ابن اثير از او ( و يا از مأخذ او ) تبعيت مىكند . در عين حال گاهى عناوينى براى فصول كتاب ذكر مىكند كه با مطالب آن فصل ارتباطى ندارد .
( 2 ) - رجوع شود به فهرست منابع : 134 . - وى مطالب را به صورت تاريخمانندى از نقطه نظر دربار بغداد خبر مىدهد .
( 3 ) - رجوع كنيد به مقالهء مصحح كتاب مذكور :Martinus Theodorus Houtsma in der ZDMG XXXIX , 1885 , S . 365 .- وى تا حد زيادى به كتاب افضل الدين ابو حامد احمد بن حامد كرمانى ( كه حدود سال 1160 ميلادى برابر 555 هجرى مىزيسته : كتاب فوق الذكر ، ص 35 و نيز رجوع كنيد به ص 36 و مقدمهء مصحح آن ) نظر داشته . در موارد نسبتا كمى كه زمان وقايع را طبق تقويم اسلامى به دست مىدهد ، روزهاى هفته و ماه برهم منطبق مىباشد . براى تعيين تواريخ زردشتى آن رجوع كنيد به مقالهء :Betold Spuler : Die Zuverlassigkeit sassnidischer Datierungen in der « Byzantnisschen Zeitschrift » XLIV ( Festschrift fur Franz Dolger ) , Munchen 1951 , S . 546 - 550 .( 4 ) - مثلا در جايى كه از المقنع صحبت مىكند ( رجوع كنيد به ص 361 از همين كتاب ) نرشخى ، ص 72 . - تعيين زمان وقايع و روزهاى هفتهاى را كه به دست مىدهد ( بخصوص در آغاز امر ) اكثر خيلى نادرست مىباشد ، مثلا صفحات 75 و 78