دينى در مورد مخاطرات سياسى نيز ملاك عمل واقع شد - ممكن نبود : چنان كه مثلا در سال 999 ميلادى ( برابر با 389 هجرى ) علما در برابر نيروى دولت سامانيان ( پس از انجام تبليغات مناسب ) اعلام داشتند كه قراخانيان ، مسلمانان با ايمانى هستند و هيچگونه دليلى براى مبارزه با آنان و ايجاد جنگ - برادركشى وجود ندارد « 1 » . سامانيان نيز در اين مورد نسبت به آن علما نهايت احترام را ابراز نمودند « 2 » . همچنين سلطان محمود غزنوى اجازهء ازدواج دو دخترش را به دو امير ترك مشروط به اين نمود كه آن دو امير بايد ابتدا ، به شرف اسلام مشرف گردند « 3 » . از اندك مدتى بعد از آن ( سال 1040 ميلادى برابر با 431 هجرى ) دربارهء يكى از سلجوقيان اطلاع در دست است كه وى هنگام ملاقات يكى از دانشمندان ، سه دفعه دست او را بوسيده است « 4 » . فرمانروايى مثل مسعود غزنوى نه تنها در تمام ماه مبارك رمضان روزههاى خود را مىگرفت « 5 » ، بلكه در غير از اين ماه نيز روزهاى معينى در هفته صائم « 6 » بوده است . حكام و فرمانروايان به طور مرتب با علما دربارهء مسائل دينى « 7 » گفتگو مىكردند و يا اينكه در مباحثاتى كه بين
هامش
( 1 ) - نكبى ( فهرست : 125 ) ، ص 192 ، - رجوع كنيد به فصل « سقوط سامانيان » ؛ - و نيز :Barthold , Vorl . 83( 2 ) - ابن الاثير ، ج 7 ، ص 93 . و نيز رجوع كنيد به :Barthold , Turk . 232( 3 ) - رجوع كنيد به :Barthold , Vorl . 88( 4 ) - بنا به قول راوندى ( راحة الصدور ) ، ص 99 يكى از شيوخ نيز دست سلطان سلجوقى را بوسيده است ( بر فرض اينكه اين نقل ، افسانه باشد باز نشان مىدهد كه چنين امرى ممكن و حتى متناسب مىنموده است ) .
( 5 ) - بيهقى ( تاريخ بيهقى ، فهرست : 161 ) ، ص 553 ، 555 .
( 6 ) - در مورد طغرل بيك سلجوقى نيز روزهاى پنجشنبه و شنبه ذكر مىشود : البندارى ( سلجوقيان ، فهرست :
133 ) ، ص 27 ( و يا روزهاى دوشنبه و پنجشنبه ؟ : الحسينى - اخبار الدولة السلجوقية ، فهرست : 131 - ، ص 16 ؛ - ابن خلكان - فهرست : 113 - ، ج 8 ، ص 15 ) . - نظير اين امر را سمعانى ( كتاب الانساب نسخهء خطى ) ، ص 549 ، دربارهء عبد الله . . . الميكالى در خراسان ذكر مىكند .
( 7 ) - مثلا عبد الله طاهرى حدود سال 840 ميلادى برابر با 225 ميلادى ، عوفى ( جوامع الحكايات ) ، ص 219 ، شمارهء 1613 ؛ - و نيز سامانيان حدود سال 985 ميلادى برابر با 374 / 375 هجرى : مقدسى ( احسن التقويم ) ، ص 339 ( در يك چنين موقعى دربارهء