سال 895 « 1 » ميلادى ، و مثلا نيز در مورد جدّ جغرافىدان معروف ، ابن خرداد به « 2 » و همچنين نويسندهء مشهور عبد الله بن مقفع ( روزبه ؛ قرن هشتم ) « 3 » شاعرى از ديلم ( 1003 / 1004 ) « 4 » . در موارد خاصى نيز حتى اين تهييج و تشويق از طرف شخص خليفه صورت مىگرفته است : مثلا در حدود سالهاى 720 « 5 » ، 785 « 6 » ، و سال 805 در مورد يكى از شاهزادگان محلى مازندران « 7 » و حدود 830 ميلادى در مورد مازيار ( ماه يزديار ) « 8 » حكمران مازندرانى و سرانجام نيز يكمرتبه در سال 841 / 842 ( برابر با 227 هجرى ) و يا ( 240 هجرى برابر با 854 / 855 ) در مورد جانشين وى قارن دوم پسر شهريار « 9 » . حتى براى اين منظور مجالس بحث و « مجادلهء » « 10 » مذهبى كه از ديرباز در مشرق متداول بوده ، برقرار مىنمودهاند ،
هامش
( 1 ) - يكى از امرا براى مخالف سياسى خود كه در طبرستان بوده ، پول مىفرستد تا بدين وسيله او را به قبول اسلام و به يك اتحاد سياسى برانگيزد : ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 192 به بعد . ( حدود سال 282 هجرى ) .
( 2 ) - ابن خرداد به ( كتاب المسالك و الممالك ، فهرست :
28 ) : بنا به عقيدهء صاحب فهرست .
( 3 ) - مترجم خداىنامك ( برابر قرن دوم هجرى ) :Brockelmann , Gesch . 103 .( 4 ) - ابن خلكان ( وفيات ) ، ج 3 ، ص 517 ؛ ( برابر با 394 هجرى ) .
( 5 ) - بلاذرى ( فتوح البلدان ) ، ص 426 . ( مطابق سال 101 / 102 هجرى ) .
( 6 ) - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 131 ( يكى از رجال در طبرستان ) . فضل بن سهل ، وزير معروف ، بنا به درخواست يكى از برمكيان قبول اسلام نمود : مستوفى ( تاريخ گزيده ) ، ص 308 ، ولى بنا به قول سمعانى ( الانساب ، عكسى ) ص 240 ظهر ، بنا به خواستهء مأمون .
( برابر با سالهاى 168 / 169 هجرى ) .
( 7 ) - طبرى ( رديف 3 ) ، ص 705 . ( مطابق حدود سال 189 هجرى ) .
( 8 ) - ( حدود سال 215 هجرى ) وى دو مرتبه در موطن خود به دين زردشت برگشت و بدين وسيله اتحاد خود را با خليفه قطع نمود : بلاذرى ( فتوح البلدان ) ، ص 339 ؛ - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 150 و 152 به بعد ؛ - اولياء ( فهرست : 191 ) ، ص 55 ؛ - پدر وى « قارن » در حدود سال 815 ميلادى ( برابر 199 / 200 هجرى ) ، دعوت خليفه را به قبول اسلام ، به كلى رد نمود : ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 146 .
( 9 ) - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 157 و 237 ؛ - و نيز :Sadighi 63 .( 10 ) - رجوع شود به :Eduard Bratke : Das sog . Religionsgesprac h am Hof der Sasaniden , Leipzig 1889 ( Texte u . Untersuch . z . Gesch . der altchritstl , Lit . , N . F . IV 3 a ) . -منبع ذيل ( براساس يك مرجع فارسى از سال 1221 هجرى 1796 / 1797 ميلادى ) از يك بحث مذهبى بين يك فرد مسلمان و يك فرد يهودى صحبت مىكند :