هرچند در اين بين دوباره ملك الرحيم موفق شد كه حكومت خود را در بين النهرين مستقر ساخته بصره را تسخير « 1 » و سعدا را ناگزير به اطاعت « 2 » و ارگان ( ارّجان ) را در 19 / 8 تا 17 / 9 / 1053 ميلادى ( جمادى الاولى 445 هجرى ) تصرف نمايد « 3 » ؛ ولى در عين حال شيراز موقتا در دست ابو منصور فولادستون كه دستور خواندن خطبه به نام طغرل بيگ داده بود « 4 » باقى ماند . با اين وصف طغرل - بيگ نتوانست از تصرف مجدد شيراز « 5 » ( 2 / 4 تا 1 / 5 سال 1055 ميلادى برابر محرم 447 هجرى ) به دست الملك الرحيم كه آنجا را مدت مديدى محاصره كرده بود جلوگيرى نمايد ؛ زيرا فرمانرواى سلجوقى به حمله و پيشروى ( آميخته با قساوت و بىرحمى بسيار ) يكى از دستههاى سپاهش تا ارض روم و كرس ( 1049 / 1050 ميلادى ) « 6 » ، و به دفاع يكى از حملات غزنويان به خراسان ( 1053 / 1052 ميلادى ) « 7 » ، ولى قبل از هر چيز ، به مطيع ساختن آذربايجان ( با قشونى كه خود رهبرى آن را داشت ) ، و به لشكركشى به ارمنستان و محاصرهء بيهودهء ملازگرد ( منازكرد - منتزكيرت ، واقع در شمال غربى و نزديك درياچهء « وان » ) كه از طرف بيزانس از آن دفاع مىشد ، و همچنين به پيشروى به سوى مصب رود « چرخ » در درياى سياه ( سال 1054 / 1055 ) چنان سرگرم بود كه ديگر نمىتوانست در اوضاع جنوب ايران دخالت كند « 8 » .
هامش
( 1 ) - مرجع سابق 204 . و نيز :Karl V . Zettersteen in der E I , II 1051 ( s . v . Khusraw Firuz ) ; Harold Bowen im JRAS 1929 , S . 225 - 245 .( 2 ) - ابن الاثير ، ج 9 ، ص 204 ، 206 .
( 3 ) - ابن الاثير ، ج 9 ، ص 205 .
( 4 ) - تاريخ سيستان ، ص 372 به بعد ؛ - ابن الاثير ، ج 9 ، ص 206 .
( 5 ) - ابن الاثير ، ج 9 ، ص 210 .
( 6 ) - كسروى ( شهرياران گمنام ) ، ج 2 ، صفحات 95 تا 98 ؛ - و نيز :Arist . B 268 - 282 , 285 fi Thomas Arc . 249 f . i Matth . 83 - 88 .( 7 ) - ابن الاثير ، ج 9 ، ص 202 .
( 8 ) - ابن الاثير ، ج 9 ، ص 207 ؛ - و نيز :Arist . B 289 - 300 ; K'ars'lis chovreba 209 - 217 ; Brosset , Add . 58 f . ; byz . Berichte ebd . 222 - 226 ; Matth . 98 - 102 ; - V . F . Buchner in der E I , III 220 .