1231 ميلادى برابر 555 - 628 هجرى ) مىباشد . ( فهرست منابع : 136 ) روش وى ( در مورد زمان منظور ما در اين كتاب ) گردآورى از كتب ديگران بوده ، ولى براى برقرار ساختن تعادل بين روايات مختلفى كه از نقل يكايك آنها خوددارى مىكند ، مىكوشد . گزارشهاى وى نيز برطبق سنوات تقسيمبندى و منظم گشته ، ولى غالبا در پايان هر بخشى تفصيلى دربارهء چگونگى تصور خود از جريان حوادث تاريخى به دست مىدهد . « 1 » نسبت به ازمنهء متقدم خود را تا حد زيادى بر پايهء طبرى « 2 » استوار ساخته ، ولى گاهى نيز - مثلا راجع به تلاقى عربها و چينيان سال 751 ميلادى ( برابر با 133 هجرى ) « 3 » - اطلاعاتى به دست مىدهد كه طبرى از آن سخنى به ميان نياورده است .
اهميت اساسى ابن اثير به خصوص در مورد ازمنهايست كه طبرى دربارهء آن يا فقط به طور ناقص اظهاراتى كرده و يا ( از 914 ميلادى برابر 301 / 302 هجرى به بعد ) اصلا از آن گفتگويى ننموده است « 4 » . اهميت مذكور به خصوص براى اين است كه اغلب منابعى كه ابن اثير براى تحرير ازمنهء متأخر به كار برده است ، امروز مفقود گشته ( و يا مثل مهمترين منبع كار وى : تاريخ ابن جوزى - وفات 1200 ميلادى برابر 597 هجرى :
هنوز به طبع نرسيده است ) و ما فقط به وسيلهء وى مىتوانيم از آن حوادث مطلع گرديم .
اگر هم طبعا شيوهء وى در زمينهء ترجيح و تعادل و همآهنگ نمودن مواد به صورت شيوهء انتقادى علمى امروز نيست ، باز نمىتوان از قدردانى او در اينكه مستقلا دربارهء جريان واقعى حوادث انديشيده و در بسيارى از موارد توصيفى قابل قبول و واقعا سنجيده
هامش
( 1 ) - مثلا ، ابن اثير ، ج 8 ، ص 153 ، آنجايى كه وى حوادث سال 948 / 949 ميلادى ( برابر سال 337 هجرى ) را با دو نوع تعبير ، توصيف مىنمايد .
( 2 ) - در اين باره رجوع شود به :Brockelmann , Carl : Das Verhaltnis Von Ibn - elAtirs Kamil f it - ta'rih zu Tabaris Ahbar er rusul Wal muluk , Diss . Stra B burg 1890 .( 3 ) - رجوع شود به صفحات 79 به بعد از همين كتاب .
( 4 ) - راجع به مورخانى كه براى زمان بويهيان حايز اهميت هستند رجوع كنيد نيز به :Krymskyj I 119 - 132 .