گرويدند ، و نيز چون روحانيان مسلمان مقاومت در مقابل قراخانيان را كه همچنين مسلمان بودند اصولا بى جا و بر خلاف مذهب اعلام نموده بودند « 1 » ، ارسلان ايلگ توانست بدون زحمت در روز دوشنبه 23 اكتبر 999 ميلادى ( 10 ذوالقعدهء 389 هجرى ) « 2 » وارد بخارا شود و عبد الملك دوم نوجوان ( كه به زودى مرد ) و برادرش منصور دوم و ساير خويشاوندان ويرا به اسارت درآورد « 3 » .
به زودى يعنى در بهار سال بعد يكى از شاهزادگان سامانى به نام ابو ابراهيم اسماعيل بن نوح موفق شد تا از زندان خلاصى يابد و به خوارزم بگريزد . وى در آنجا نام المنتصر بر خود نهاد ، و پس از تصادم با نصر برادر محمود غزنوى ( اواخر فوريهء 1001 ) « 4 » نيشابور را به تصرف درآورد ، و ساكنان نيشابور با شادمانى از او استقبال كردند . اما اين موفقيت دوام نداشت و در جنگ با محمود مكررا شكست خورد . و اگرچه باز توانست ( 3 / 8 تا 31 / 8 سال 1003 برابر شوال 393 هجرى ) با كمك اغوزها ( غزّ ) كه با آنان همپيمان شده بود ، ايلگ خان را از سمرقند براند و وى را ( در 23 / 5 تا 20 / 6 / 1004 ميلادى برابر شعبان 394 هجرى ) بار ديگر در نزديكى اين شهر شكست دهد ، ولى سرانجام ( در نبودن اغوزها ) در اسروشنه مغلوب گرديد و به گوزگان رانده شد ، و از آنجا مجددا ناگزير گشت تا از مقابل محمود غزنوى از طرف شمال از جيحون و سپس از راه بسطام به ابيورد و نسا بگريزد ؛ ولى در اثر خيانتى كه نسبت به او انجام گرفت ، قشون
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به فصل « سنيان » از همين كتاب .
( 2 ) - اينطور صحيح است ، گرديزى ( زين الاخبار ) .
( 3 ) - هلال الصابى ( فهرست : 98 و 101 ) ، صفحات 372 تا 376 ؛ - عتبى ( ترجمهء تاريخ يمينى ) ، ص 216 به بعد ( شنبه ! ) برابر با نكبى ( فهرست : 125 ) ، صفحات 213 تا 216 ، - گرديزى ( زين الاخبار ) ، ص 61 ؛ - ابن الاثير ، ج 9 ، ص 51 ؛ - دولتشاه ، ( تذكرة الشعراء ، فهرست : 272 ) ؛ ص 40 .
( 4 ) - گرديزى ( زين الاخبار ) ، ص 63 ، روز چهارشنبه ، سىام ربيع الاول سال 391 هجرى ( برابر با 27 فوريهء سال 1001 ) را نام مىبرد ، ولى اين روز ، روز پنجشنبه بوده نه چهارشنبه .