هجرى ؟ ) « 1 » در شيراز ، بموجب خواستهء او برادرزادهاش عضد الدولة پنا ( ه ) خسرو ( فنا خسرو ) وارث حكومت وى در فارس گشت . « 2 » عضد الدولة - كه بصيرترين و لايقترين و فعالترين تمام فرمانروايان آل بويه بود - بىآنكه اختيارات خويشاوندان خويش ، مخصوصا پدر خود ركن الدولة را تا زمان مرگ او در محرّم 366 « 3 » ( 30 ر 8 تا 28 ر 9 ر 976 ميلادى ) بيش از آنچه كه در خور بود ، محدود سازد ، به زودى به عنوان صدر خاندان آل بويه شناخته شد . و بدين ترتيب استقرار و استحكام قطعى « 4 » حكومت آل بويه و نظم سازمان داخلى آن را بايد مرهون كاردانى اين فرمانروا دانست تا به جايى كه اين سلسله در نتيجهء مساعى وى به اوج قدرت و اعتلاى خود نايل آمد .
اين حالت در وضع دولت سامانيان پس از مرگ نوح اول امير ممدوح ( دوشنبه 28 اوت 954 ميلادى برابر با 26 ربيع الاول 343 هجرى « 5 » ) و بعد از وفات پسر و جانشين وى ، عبد الملك اول ، روز پنجشنبه يازدهم شوّال ( برابر با 20 نوامبر 961 ) « 6 » با وجود وزارت بلعمى جوان ( 350 تا 363 هجرى برابر 961 تا 974 ميلادى ) « 7 » به زودى مؤثر افتاد . اما بدون ترديد تنها افزايش قدرت
هامش
( 1 ) - بنا به نقل ابن الاثير ( ج 8 ، ص 159 به بعد ) مرگ وى در جمادى الاخرى سال 338 برابر با 26 / 11 تا 24 / 12 / 949 بوده است .
( 2 ) - نكبى ( فهرست : 125 ) ، ص 123 به بعد ؛ ابن خلكان ( فهرست : 113 ) ، ج 5 ، ص 80 ؛ -M . Seligsohn in der E I , I 151 f . ; - Bowen in - E I 2 , I 211 F .( با تاريخ غلط )Elias 132 ; - Zark . 31( عضد الدولة در روز پنجم ذوالقعده سال 324 هجرى متولد گشته است ) .
( 3 ) - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 221 ؛ - و نيز :Browne , Isf . 665 ; Cohen , Corr . 88 F .( 4 ) - شورشهاى كوچك ( مثلا 345 هجرى - 956 / 957 ميلادى ) در اهواز و واسط به آسانى سركوب شدند : ابن الاثير ، ج 8 ، ص 170 .
( 5 ) - گرديزى ( زين الاخبار ، ص 39 ) ، ربيع الثانى برابر با 2 / 11 تا 30 / 11 / 954 را ذكر مىكند .
( 6 ) - نرشخى ( تاريخ بخارا ) ، ص 95 به بعد ؛ - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ج 2 ، ص 157 ، 161 و 189 ؛ - سمعانى ( كتاب الانساب ) ، ص 90 ، - گرديزى ، صفحات 39 تا 42 ؟ - مستوفى ( تاريخ گزيده ) ، ص 384 به بعد ؛ - سياستنامه ، صفحات 98 تا 108 ؛ - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 176 .
( 7 ) - گرديزى ( زين الاخبار ) ، ص 46 ؛ - عوفى ( جوامع الحكايات ) ، ص 206 ، شمارهء 1450 ؛ - و نيز :Wilh . Barthold in der E I , I 638 f .