( اواخر سپتامبر 928 ميلادى مطابق اوايل شعبان 316 هجرى ) « 1 » . اين حسن دوم نيز درست پس از آن حوادث پرهيجانى كه در ضمن آن نيز كار اطروش زيدى ( 31 ژانويهء 917 مطابق پنجم شعبان 304 هجرى ) خاتمه يافت ، به وسيلهء سردارى به نام اسپار ( اسفار ) ديلمى پسر شيرويه ( كه مازندران و گرگان را از طرف سامانيان در تيول خود داشت ) « 2 » با اتحاد و همدستى حكمران گيلان ، مرداويج پسر زيار ، از وطنش رانده شد و فرمانروايى زيديها در آنجا پايان يافت « 3 » ؛ ولى حسن دوم هنوز خوشنود بود كه مىتواند ناحيهء رى را تا زنجان و قم در تحت قدرت خود داشته باشد ( 928 ميلادى مطابق 316 هجرى ) ؛ اما در آنجا به سبب اينكه از مردم در مقابل حملات اميران طرفدارى مىكرد و به سبب اينكه از شرابخوارى جلوگيرى مىنمود توطئهاى از رجال و بزرگان بر ضد وى برپاشد ؛ و هرچند توانست اين توطئه را به موقع و با خونريزى سركوب نمايد ، ولى عدهاى از همدستانش از وى جدا شدند و اسپار به آسانى توانست در سارى بر وى تسلط يابد . حسن دوم در جنگ كشته شد ( سهشنبه 11 نوامبر 928 ميلادى مطابق 25 رمضان 316 هجرى ) . با كشته شدن او سلسلهء زيديها منقرض گشت ، زيرا باقى علويان نيز اسير و به بغداد گسيل گشتند . اسپار پس از چندين پيكار ، وارث سرزمينهاى حسن شد و گرگان نيز جزو قلمرو قدرت
هامش
( 1 ) - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، صفحات 200 تا 215 ؛ - جوينى ، ج 3 ، ص 308 با پاورقى شمارهء 4 ؛ - ظهير الدين ( تاريخ طبرستان و . . . ، فهرست : 188 ) ، ص 309 ؛ - خواندمير ( فهرست : 189 ) ، ص 187 ؛ - اولياء ( فهرست : 191 ) ، ص 80 ؛ - ابن الاثير ، ج 8 ؛ ص 33 به بعد و 52 ، - ابو الفداء ، ج 2 ، ص 328 .
( 2 ) - مسعودى ( مروج ) ، ج 9 ، صفحات 5 تا 8 .
( 3 ) - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، صفحات 214 تا 216 ؛ - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 1 ، ص 151 به بعد ؛ - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 55 ؛ - جوينى ، ج 3 ، صفحات 306 تا 309 ( با ذيل مصحح : قزوينى ) ؛ و نيز :Krymskyj I 101 - 110 ; Justi , Namb . 46 , 194 ; Moh . Nazim in der E I , III 296 f .