و اگرچه اين شكل و صورت از تشيع در اينجا استحكام و بقايى نيافت ، ولى خود اين سبب شد كه تسنن هم در آنجا رواج پيدا نكرد ، بلكه تشيع با صور مختلف خود ، مذهب آنجا گشت . و بدين وسيله اين مذهب كه روز بروز به عقب رانده مىشد به پيشرفت و ارتقاى قابل توجهى نايل آمد و موقعيّت خود را به جايى رسانيد كه بتواند براى هميشه انشعاب مذهبى ملت ايران را ( كه بخصوص در قرن شانزدهم و بيشتر بعد از آن صورت گرفت ) امكانپذير سازد .
از طرف ديگر شورشها و آشوبهاى دايمى در نواحى مجاور ، زمينه را براى توسعه و پيشرفت عناصر ديلمى « 1 » مهيا ساخت . در تاريخ 2 / 3 تا 8 / 4 / 924 ميلادى « 2 » يوسف بن ابى الساج « 3 » ( كه در سال 922 ميلادى از طرف خليفه آزاد شده بود ) شهر رى را ( كه خليفه ، حكومت آنجا را به انضمام آذربايجان به وى داده بود ) تصرف كرد و در بهار سال 925 ميلادى براى مدت قليلى همدان « 4 » را به تصرف درآورد ، ليكن در سال 926 / 927 ميلادى ( 314 هجرى ) ناگزير شد تا براى پيكار با قرمطيان به واسط برود . امّا در اينجا در طىّ جنگ با آنان كشته شد « 5 » .
سپس به زودى ( در 14 / 8 / تا 11 / 9 / 926 ميلادى مطابق جمادى الاخرى 314 هجرى ) شهر رى به تصرف نصر سامانى درآمد و سيمجور به حكومت آنجا منصوب گشت . چندى نگذشت كه شهر رى به دست اميرى افتاد كه وى نيز اندكى قبل از مرگش آن را به حكمران مازندران ، حسن دوم ( داعى صغير ) واگذار كرد
هامش
( 1 ) - دربارهء منازعات خاندانهاى فرمانروايان رجوع كنيد به : ابن حسول ( فهرست : 128 ) و نيز :Minorsky , Dom . S . 23 , Anm . 24 .( 2 ) - ذوالحجهء سال 311 هجرى .
( 3 ) - رجوع كنيد به صفحات بالا « فصل صفاريان » .
( 4 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 1 ، ص 83 و 148 ؛ - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 45 ؛ - و نيز :Johs . Kath . 332 f . - Canard , Hand . 355 .( 5 ) - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 50 ؛ - كسروى ( شهرياران گمنام ) ج 1 ، ص 57 به بعد .