نيمهء دوم قرن هفتم ميلادى ارتباط داشت « 1 » . ابتدا در بغداد چنين تصور مىرفت كه براى سامان دادن به اين غائله دخالت حكمران ارمنستان و آذربايجان كفايت خواهد كرد ( 820 / 821 « 2 » و 824 / 825 « 3 » ميلادى برابر 205 و 209 هجرى ) .
بدين ترتيب با وجود اينكه فرمانرواى بىباك و گستاخ تبريز و مرند ، محمد بن البعيث به نوبهء خود به نفع دستگاه خلافت مداخله مىكرد ، باز جنگ بدون حصول نتيجهء قطعى سالها به طول انجاميد . علاوه بر اين ، نيروى شورشيان بخصوص وقتى به طور خارقالعاده استحكام يافت ، كه سردار خليفه به نام محمد بن حميد طوسى ( در پنجم ( ؟ ) ژوئن 829 برابر با 28 ( ؟ ) ربيع سال 214 هجرى ) « 4 » كشته شد « 5 » . از اين بيشتر ، پايدارى و نفوذ اين نهضت بدان سبب شد كه مردم آذربايجان در تحت فشار ستمكاريهاى حاكم آن ديار واقع شده و به موجب آن سخت عصبانى بودند و قبل از آنكه خليفه فرمان عزل و قتل حاكم گناهكار آنجا را بدهد « 6 » بسيارى از ساكنان آن سرزمين به سپاه پاپك پيوسته بودند .
هرچند خليفه مأمون در ميانهء اردوكشىهاى مختلف به آسياى صغير ( 830 و 831 ميلادى برابر با 215 و 216 هجرى ) تا حدى توانست نظر روم شرقى را از حمايت پاپك به نگرانيهاى نزديكتر و مهمترى معطوف دارد « 7 » ، معذلك
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به فصل « زردشتيان » از همين كتاب .
( 2 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 1039 و 1044 ، - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 563 به بعد ، - العيون و الحدائق ص 361 ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 123 .
( 3 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 1072 ؛ - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 564 به بعد ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 132 .
( 4 ) - روز بيست و ششم ربيع الاول آنطورى كه در متن ذكر شده است پنجشنبه نبوده بلكه شنبه بوده است .
( 5 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 1101 به بعد و 1171 ؛ - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 565 ؛ - العيون و الحدائق ص 374 ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 139 به بعد .
و نيز مراجعه شود به لغت « مرند » ، نوشتهء :Vlad . Minorsky in der E I , III 290( 6 ) - حمزهء اصفهانى ، ص 146 ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 142 .
( 7 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 1102 و 1104 ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ص 141 به بعد ؛ و نيز ؛K'art'lis chovreba 157 f . - Brosset , Add . 51 f . ( Chronique Armenienne ) .