مكّه « 1 » و يمن « 2 » و سرانجام ناراحتيهايى كه در اثر انتخاب علىّ بن موسى الرضا ( ع ) به عنوان وارث خلافت نيز در خود « 3 » بغداد به وجود آمده بود نزديك بود پايههاى قدرت حكومت عباسيان را به طور خطرناكى سست كند . گذشته از اين ، خراسان و شمال ايران در سال 816 / 817 ميلادى ( مطابق 201 هجرى ) دستخوش قحطى سختى گرديد « 4 » و متعاقب آن در سال 818 / 819 ميلادى ( مطابق 203 هجرى ) سلاسلى از زلزلههاى شديد ، كه 70 روز دوام داشت « 5 » مخصوصا در بلخ و گوزگان و پارياب و طالقان و ماوراءالنهر ، روى داد و بنابراين خليفه در سال 717 / 818 ميلادى ( مطابق 202 هجرى ) از راه سرخس عازم بغداد شد . بلافاصله پس از عزيمت خليفه ، مشاور باوفا و معاون وى در نواحى شمالى ايران ، يعنى فضل بن سهل به دست قاتلى از پا درآمد ( 13 فوريه 818 مطابق 2 شعبان 202 هجرى ) « 6 » و شايد اين قتل به دستور خود خليفه بود ، زيرا آنطور كه گفته مىشود و گزارشهاى وى دربارهء وضع بغداد و آن استان نادرست بوده است و مىبايستى مأمون توضيحات صحيح آن را تازه از علىّ بن موسى الرضا شنيده باشد « 7 » . به زودى قيام يكى از نوادگان يوسف البرم « 8 » به نام منصور بن عبد الله در خراسان سركوب
هامش
( 1 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 982 و 987 به بعد ، و صفحات 992 تا 995 ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 105 .
( 2 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 987 ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 106 .
( 3 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 998 به بعد ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 107 . - و نيز :Karl V . Zettersteen in der E I , II 463 f .سكههايى با نقش ولايتعهدى « الرضا » از سال 818 / 819 203 هجرى از فارس و عجيب آنكه حتى در سال 819 / 820 204 هجرى سكههايى با همين نقش از اصفهان :Lavoix I , S . 220 , Nr . 904 ; S . 223 , Nr . 913 ; vgl . Tiesenhausen S . XVI .( 4 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 1015 ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 116 .
( 5 ) - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 121 ؛ ابو الفداء ، ج 2 ص 120 .
( 6 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 841 ، 965 ؛ - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 549 ، - و نيز :Karl V . Zettersteen in der E I , II 37 f ,( 7 ) - طبرى ، رديف 3 ، صفحات 1025 تا 1027 ؛ - ابن الاثير ، ج 6 ، ص 118 به بعد ؛ -Michael 505( 8 ) - رجوع كنيد به صفحات گذشته ، واقعهء سال 776 / 777 160 هجرى .