در سال بعد ( يعنى در سال 759 / 760 ميلادى مطابق 142 هجرى ) حكمران را به سبب « نقص قرارداد » به خودكشى مجبور ساخت ، ولى در اينجا نيز مانند ديلم « 1 » دين زردشت را به عقب ننشاند ، بلكه در ديلم ( به سال 760 / 761 برابر 143 هجرى ) در اثر قيام مردم ، عربهاى آن سامان قتل عام شدند بهطورىكه خليفه به اعلام « جهاد » ناگزير شد « 2 » ( 761 / 762 ميلادى برابر 144 هجرى ) بنابراين در اينجا نيز افكار بطور وضوح عليه سازمان جديد بوده است .
دليل بر اينكه وضع خراسان نيز زياد با اوضاع مذكور فرقى نداشته ، موفقيت سريع و بزرگى « 3 » است كه استاذسيس در سال 767 يا 678 ( 150 يا 151 هجرى ) با نهضت مذهبى « 4 » خويش ( بر ضد مقاومت موقتى پادگان مرو الرود ) در خراسان و باذغيس و سيستان به دست آورد درحالىكه از طرف ساكنان تخارستان حمايت مىشد . مسلم است كه مهدى وليعهد خليفه توانست بر قيام اين ناحيه نيز غالب گردد و استاذسيس را به تسليم وادارد « 5 » ، ولى عصيان و عدم رضايت مردم نيز بدين وسيله تقليل نيافت .
در سرحدات سرزمين كوهستانى شرقى نيز كه از مدتها پيش رخنهگاه
هامش
( 1 ) -Melgunof 56 .قابوسنامه ( فهرست منابع شمارهء 277 ) نيز مشتمل بر تاريخ ديلميان است با سلسله نسب آنان : صفحات 22 تا 174 - نيز رجوع شود به : كسروى ( شهر ياران گمنام ) ، ج 1 ، صفحات 14 تا 19 .
( 2 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 136 به بعد و صفحات 139 تا 141 ؛ - بلاذرى ، ص 338 به بعد ؛ - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 447 ؛ ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، صفحات 119 تا 122 ؛ العيون و الحدائق ، ص 229 ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، صفحات 188 تا 190 ؛ - ياقوت ، ج 6 ، ص 6 به بعد ؛ - اولياء ( فهرست 191 ) ؛ - و نيز :
( 3 ) - تعداد 30 هزار پيرو را بايد مانند ساير موارد با احتياط پذيرفت ، رجوع كنيد به فصل « زردشتيان و فرق متأثر از آنان » از همين كتاب .
( 4 ) - رجوع شود به فصل مذكور در پاورقى قبل .
( 5 ) - طبرى ، رديف 3 ، صفحات 354 تا 358 ؛ - ثعالبى ( غرر السير ، خطى ) ، ص 192 تا 193 ؛ - العيون و الحدائق ، ص 262 به بعد ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 219 ؛ - تاريخ سيستان ، ص 142 .