كه با وجود كثرت مخالفان سياسى « 1 » نيمه آشكارش باز به قدرت خود باقى بود ، با ابو جعفر به زيارت مكه بفرستند ، چه اينكه اين تقاضايى بود كه وى نمىتوانست از انجام آن استنكاف ورزد . او نيز نگرانى خود را به اين ترتيب تعديل نمود كه ( به جاى هزار تن تصويب شده ) با هشت هزار تن وارد بين النهرين شد « 2 » . ولى در هر حال ابو مسلم ديگر از خراسان دور شده بود ( 28 فوريه سال 754 ميلادى برابر با اول رمضان 136 هجرى از خراسان عزيمت كرد ) و زيارت خانهء خدا نيز بهانهء خوبى براى اين بود كه چنين مرد عظيمى را كه از نظر سياسى - هراسآور بود از قلمرو فعاليتش دور سازند و موقتا او را به تبعيد محترمانهاى بفرستند .
بديهى است كه ابو مسلم ديگر نمىبايست به خراسان مراجعت كند ، زيرا همينكه خليفه ، سفاح ( در ژوئيهء سال 754 ميلادى مطابق با ذوالحجهء 136 هجرى ) وفات يافت « 3 » ، جانشين وى ابو جعفر ، كه در اين موقع ملقّب به منصور گشت ، و با ابو مسلم به زيارت مكه رفته بود ، ديگر هيچگونه انديشهاى از اين نداشت كه بزرگترين مبلّغ نهضت عباسى و « شهساز » و تاجبخش ، واقعى را كه پس از يك مأموريت نظامى مىخواست خود را به خراسان برساند ، به بهانهء يك مهمانى دربارى با حيله و تزوير ، در بين النهرين اسير نموده ، به شهادت برساند ( اواسط فوريه سال 755 مطابق 137 هجرى ) « 4 » . اما علت اينكه ابو مسلم هم بدين سادگى به دام
هامش
( 1 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 61 ( در اينجا دربارهء حكومت جابرانهء ابو مسلم گفتگو مىشود . اين سخن يقينا از طبقات مخالف برخاسته و بديهى است كه جانبدارى مورخ از عباسيان نيز مىتواند در اين مورد مؤثر باشد ) .
( 2 ) - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 433 ؛ - طبرى ، رديف 3 ، ص 84 به بعد ؛ - ثعالبى ( غرر السير ، خطى ) ص 160 به بعد و 162 تا 166 ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 171 ؛ ابو الفداء ، ج 2 ، ص 6 ؛ - و نيز كتاب مذكور در ذيل صفحات گذشته :Frye , Abu Muslem.
( 3 ) - طبرى . رديف 3 ، ص 88 ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 172 . و نيز :Karl V . Zettersteen in der E I , I 78 und Erg . Bd . , S . 6 .( 4 ) - شب واقع بين روز 25 و 26 شعبان سال 137 هجرى 13 / 14 فوريه عبارت بود از شب واقع بين روز پنجشنبه و جمعه ، بر خلاف آنكه آن را واقع بين سهشنبه و چهارشنبه نقل مىكنند : دينورى ، صفحات 373 تا 375 ؛ - ثعالبى ( غرر السير ،