اختلافات سياسى « 1 » ، منازعات داخلى دورهء حكمرانى بنى قيس و يا خصومتهاى قبيلهاى « 2 » ( كه اندكى رو به خاموشى مىرفت ) تماما در مقابل اين نهضت فقط اهميت مقدماتى داشت ، و لو اينكه حتى از بين اين وقايع ، امواج قيام يكى از حكام سابق خراسان در بصره « 3 » ( سال 720 ميلادى مطابق 102 هجرى ) تا به فارس و كرمان كشيده شده بود .
در هر حال ديگر جلوگيرى از جنبش سغديان طاغى ( 720 / 721 ميلادى مطابق 102 هجرى ) به رهبرى ديواستيچ ( ديواسنج ) برادر ( ؟ ) اخشيد كه قسمتى از آنان به فرغانه « 4 » - كه دوباره مستقل شده بود - رفته بودند ، ممكن نبود « 5 » . يعنى با وجود پارهاى از موفقيتهاى عرب در پيكند « 6 » ( 738 ميلادى برابر 110 هجرى ) و كش و بخارا ( 730 ميلادى ، 112 هجرى ) « 7 » و همچنين در چغانيان ( 739 ميلادى ، 121 / 122 هجرى ) « 8 » باز به موجب اتحاد تركها با بعضى از حكمرانان مشرق ايران ( مثلا از ختّل ) و حملاتى در نزديكى آمد ، ديگر دسترسى به سغديان ميسر
هامش
ص 34 ، 37 ، 39 ، 43 ، 49 ، 52 به بعد ، 57 به بعد ، 67 ، 68 ، 79 ، 80 به بعد ، 83 ؛ - تاريخ سيستان ، ص 122 تا 131 .
( 1 ) - در مورد تعويض يك حاكم سال 730 / 731 ( 112 هجرى ) ، ابن الاثير ، ج 5 ، صفحات 67 تا 69 . - رجوع كنيد به :Vloten , Rech . 30 .( 2 ) - بين مضر و يمنيها در نزديكى بلخ ، سال 724 / 725 ( 106 هجرى ) ، طبرى ، رديف 2 .
صفحات 1473 تا 1475 ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 47 به بعد ؛ و نيز رجوع كنيد به :Wellhausen , Arab . 279 - 306 .( 3 ) - العيون و الحقائق ، صفحات ، 55 تا 60 ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 28 ؛ رجوع كنيد نيز به :Wellhausen , arab . 195 - 199 .( 4 ) - رجوع كنيد به فصل « ايرانيان » از همين كتاب .
( 5 ) - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 373 ؛ طبرى ، رديف 2 ، صفحات 1428 تا 1432 و 1439 به بعد و 1446 ( در اينجا الديواشتى ) ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 36 ، 39 ؛ و نيز ؛
( 6 ) - بلاذرى ، ص 428 به بعد ؛ - طبرى ، رديف 2 ، صفحات 1512 تا 1525 ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 55 ، و نيز :Marquart , Inschr . 33 - 36( 7 ) - طبرى ، رديف 2 ، صفحات 1532 تا 1538 ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، صفحات 60 تا 63 .
( 8 ) - طبرى ، رديف 2 ، صفحات 1543 تا 1619 ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 87 ؛ وGafurov 147