متفاوت را در داخل اين تحول انكار كرد .
زيرا در آن موقع مقصود اين نهضت ، و هم هدف حزب علوى كه ( رهبران آن با كوتهبينى سياسى معروف و مخصوص به خود ، تمايلات و هدف واقعى مبلغان عباسى را نشناخته بودند ) « 1 » در اين نهضت شركت داشتند ، از اول تا هنگام پيروزى فقط يك هدف دينى و براساس دين بود : يعنى سرنگون ساختن سلطهء دنيوى و غير دينى امويان و بر سر كار آوردن خاندان پيغمبر ( ص ) به عنوان تنها خاندان بر حق . بنابراين مبارزهكنندگان در اين راه به علل و دلايل ملى و اجتماعى نيازى نداشتند ، ولى وجود علل دينى هم مانع آن نبود كه بعضى اين علل دينى را بهانهاى براى وصول به انديشههاى پنهانى خود قرار بدهند .
پس از ورود و همكارى عمار بن يزيد ( حدود سال 730 ميلادى مطابق 112 هجرى ) « 2 » موسوم به خداش حقيقتا رشد و توسعهء تبليغات عباسى ، با وجود تمام تضييقاتى كه از طرف حكومت امويان انجام مىگرفت ، حادثهء وزين سياسى اين دهساله ( مخصوصا از سال 738 ميلادى برابر 120 هجرى به بعد ) براى سرزمين ايران بشمار مىرود . زيرا وقايعى مثل تعويض حكام « 3 » ،
هامش
( 1 ) - دربارهء مجادله و منازعهء اين دو فرقه ، در خراسان ، در سال 727 / 728 ( 109 هجرى ) اين كتب خبر مىدهند : طبرى ، رديف 2 ، ص 1501 ، و ابن الاثير ، ج 5 ، ص 53 .
( 2 ) - طبرى ، رديف 2 ، صفحات 1639 تا 1641 ؛ - بلخى ( در فهرست منابع اين كتاب :Pseudo - Balhiمنتسب به بلخى ) ، ج 6 ، ص 60 به بعد ؛ - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 383 و 391 به بعد ؛ - عقد الفريد ، ج 2 ، ص 263 به بعد ؛ - دينورى ، ص 335 به بعد ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 80 ؛ - و نيز :Elias 102 ( 729 / 30 ) ; - Barthold , Turk . 190 - 194 ; Vloten , Abb . 21 - 32 , 35 ff . ; Vloten , Rech . 45 - 53 . Browne I 236 - 240 .خدّاش بعدا به دستهء مخالفان مذهبى عباسيان پيوست ، ولى به زودى اعدام گشت ، رجوع كنيد به :Sadighi 223 f . :( 3 ) - بلاذرى ، صفحات 426 تا 428 ، - طبرى ، رديف 2 ، صفحات 1417 تا 1428 - 1436 ، 1438 ، 1454 تا 1462 ، 1467 به بعد ، 1477 ، 1480 تا 1485 ، 1497 تا 1501 ، 1565 تا 1572 ، 1573 تا 1586 ، 1636 تا 1639 ، 1641 تا 1667 ، 1764 تا 1769 و 1845 تا 1847 ؛ - العيون و الحدائق ، ص 82 ، 84 و 89 ؛ - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 388 ؛ - ابن الاثير ، ج 5 .