و ابهت بمراتب از شما در پيش بود ، مستأصل ساختيم و بچنگال عقوبت عقبى معاقب ساختيم و هر گاه عقوبت ما در دنيا و آخرت به اين وجه باشد كه استماع نموديد :
( 17 ) - * ( فَكَيْفَ تَتَّقُونَ ) * پس چگونه نگاهداريد اى مشركان نفسهاى خود را و حذر كنيد و بپرهيزيد از عذاب * ( إِنْ كَفَرْتُمْ ) * اگر بمانيد بر كفر خود و ايمان نياريد * ( يَوْماً ) * از عذاب روزى كه بسبب شدت هول و فزع خود * ( يَجْعَلُ الْوِلْدانَ شِيباً ) * بگرداند كودكان را بر هيئت پيران يعنى موى سر ايشان را سفيد سازد ، و در كشاف آورده كه مىتواند بود كه * ( يَوْماً ) * مفعول به باشد نه ظرف و معنى اينكه فكيف تتقون أنفسكم يوم القيمة و هوله ان بقيتم على الكفر و لم تؤمنوا و تعملوا صالحا پس چگونه فوت كند و در نيابد نفسهاى شما روز قيامت و هول آن را اگر بكفر خود باقى باشيد و نگرويد به خدا و رسول و عمل شايسته نكنيد ، و بدانكه پير گردانيدن روز اطفال را مثل است در شدت آن روز كما يقال في اليوم الشديد يوم يشيب نواصى الاطفال و مراد كثرت هموم و غموم آن روز است چه بسيارى اندوه آدمى را زود پير گرداند ، و در بعضى كتب مذكور است كه مردى شبانگاه موى سر و محاسن او در نهايت سياهى بود و چون صبح شد همه موى او چون برف سفيد شده بود از آن حال پرسيدند گفت در شب روز قيامت و آتش دوزخ را در خواب ديدم و مردمان را ديدم همه در زنجيرهاى آتشين كشيده بودند و ايشان را بدوزخ مىكشيدند از هول آن همهء موهاى من سفيد شد ، و مىشايد كه مراد مبالغه باشد در درازى آن روز چه بعضى اطفال بسبب درازى آن روز باوان شيخوخيت و شيب رسند .
( 18 ) - * ( السَّماءُ مُنْفَطِرٌ بِه ) * اين نيز بيان وصف آن روز است بشدت و تذكير * ( مُنْفَطِرٌ ) * به جهت تأويل سماء است به سقف و يا بنا بر لفظ آن باشد چه آن معريست از علامت تأنيث و يا آنكه منفطر بمعنى ذات انفطار باشد كما يقال امرأة مطفل اى ذات اطفال و مرضع اى ذات رضاع و يا باضمار شىء اى السماء شيء منفطر ( و باء ) بمعنى ( فى ) است كما يقال فلان بالكوفة اى هو فيها و ( باء ) از براى سبب و معنى آنست كه آسمان شكافته شود در آن روز يا بسبب شدت و هيبت آن روز هر گاه آسمان با وجود عظم و احكام و اتقان شكافته گردد پس ساير مخلوق بطريق اولى باشد * ( كانَ وَعْدُه ) * و هست وعدهء خداى بحدوث اين وقوع و وقوع اين حوادث * ( مَفْعُولًا ) * كرده شده يعنى لا محاله واقع خواهد شد ، و ميتواند بود كه عدم ذكر مرجع ضمير در وعده به جهت معلوميت
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 52
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٥٢