رسى كه در آن ذكر بهشت باشد آن را از حق سبحانه در خواهى و اگر بآيتى رسى كه در آن ذكر دوزخ باشد از آتش آن به خدا پناه جويى ، و ابو بكر بن طاهر گفت كه ترتيل آنست كه تأمل كنى در لطايف خطاب قرآن و نفس را مطيع سازى بقيام نمودن به احكام اوامر و نواهى و اين جز بتأنى نتواند بود ، قطرب گفته كه ترتيل بمعنى تضعيفست مشتق از رتل بمعنى لين و مراد به آن تحزين قرآنست يعنى بآواز حزين قرائت قرآن كن ، و مؤيد اينست آنچه ابو بصير از ابى عبد اللَّه عليه السّلام روايت كرده كه
الترتيل ان تتمكث فيه و تحسن به صوتك
ترتيل آنست كه مكث كنى در آن و بحسن صوت قرائت آن نمايى ، و ام سلمه - ره - روايت كرده كه
كان رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم يقطع قراءته آية آية
رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم هر آيتى از آيات قرآن را قطع ميفرمود ، و از انس روايتست كه
( كان يمد صوته مدا )
رسول اللَّه آواز خود را بر ميكشيد در قرائت ، و شبهه نيست در آنكه غرض از ترتيل تدبر است در معانى قرآن و تفكر در آن و ايتمار نزد اوامر آن و ازدجار نزد زواجر آن ، و عبد اللَّه ابن عمر از پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كرده كه
يقال لصاحب القرآن اقرأ و ارق ، و رتل كما كنت ترتل فى الدنيا فان منزلتك عند آخر آية تقرؤها
يعنى فرداى قيامت قارى قرآن را گويند كه قرائت ميكن و بالا ميرو و آن را بترتيل بخوان هم چنان كه در دنيا بترتيل ميخواندى پس بتحقيق كه منزلت و درجهء تو نزد آخر آيتى است كه قرائت آن نمايى . و بعد از امر بترتيل خطاب ميفرمايد بحبيب خود كه .
( 5 ) - * ( إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ ) * بدرستى كه ما زود باشد كه وحى كنيم و منزل گردانيم به تو * ( قَوْلًا ثَقِيلًا ) * سخنى گران يعنى كلامى مشتمل بر تكاليف شاقه از امر و نهى و وعد و وعيد و حلال و حرام و حدود و احكام كه گرانست حمل آن بر مكلفان خصوصا بر تو چه هم بحمل آن مكلفى و هم بتحميل آن بر امت مأمور ، يا گران باشد باعتبار رزانت لفظ و متانت معنى ، يا به جهت افتقار آن بمزيت تصفيه سر و تجريد نظر ، و گويند مراد ثقل استماع آنست بر كفار و فجار چه آن كاشف جهل و ضلالت ايشانست و مظهر سفاهت و خفض عقل و قبح افعال ايشان و اما بر مؤمنان در كمال سهولت است ، و نيز گفتهاند كه خفيف على اللسان ثقيل فى الميزان قرآن سبك است بر زبان و گران در ميزان به جهت كثرت ثواب آن يا ثقل آن بواسطه آنست كه حامل آن نيست مگر كسى كه مؤيد بتوفيق ربانى باشد و موفق بتوحيد سبحانى ، يا گرانست به آن اعتبار كه سخن خفيف و سخيف در آن نباشد يا ثقل آن به جهتى است كه كلام رب العالمين است ، پس مراد بثقل آن عظم شأن و رفعت مكان آن باشد ، و اكثر مفسران بر آنند كه مراد آنست كه ما القاء خواهيم كرد
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 46
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٦