و ببايد دانست كه حق سبحانه چون ختم سورة الجن نمود بذكر رسل افتتاح اينسوره كرد بذكر خاتم رسل صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم و فرمود كه :
* ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ) * آوردهاند كه حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم در مبدء اسلام كه نماز گذاردى به گليمي خود را پوشيده داشتى ، و از خديجه كبرى - رضى اللَّه عنها - مرويست كه آن مثل چادر شبى بود چهارده ذرع نصفى بر بالاى ما بودى و نصفى رسول پوشيدى و نماز گذارى و از عايشه نيز نقلست كه آن قطيفه بود چهارده گز كه نيمى از آن بر من بود و در زير آن خواب مىكردم و نصفى ديگر بر آن حضرت بود و آن جناب به نماز مشغول ميشد از او پرسيدند كه آن از چه چيز بود گفت كه
( و اللَّه ما كان خزا و لا قزا و لا مرغزا و لا أبريسما و لا صوفا و لكن كان سداه شعرا و لحمته و برا )
بخداى كه آن خز و كج نبود و نه از موى نازك كه در زير موى سطبر مىباشد و نه از ابريشم بلكه تار آن از موى بز بود و پود آن از موى شتر و در اثناى نماز شب جبرئيل عليه السّلام آمد و اين آيه آورد كه :
( 1 ) - * ( يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ ) * اى گليم بر خود پيچيده .
( 2 ) - * ( قُمِ اللَّيْلَ ) * برخيز در شب به نماز تهجد يعنى مداومت و مواظبت نماى بر آن و بسبب استراحت و دعت نفس ترك آن مكن ، و بعضى گفتهاند كه آن حضرت در خواب بود كه جبرئيل اين وحى را به او آورد و در روايتى ديگر از خديجه - رضى اللَّه عنها - منقولست كه اول بار كه حق سبحانه اراده فرمود كه وحى به آن حضرت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم نازل سازد امر نمود بجبرئيل كه به صورت اصلى نزد حضرت محمّد صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم رود جبرئيل بآنصورت در غار حرا خود را به او نمود آن حضرت چون جبرئيل را به آن هيئت مهيب و صورت عجيب بديد بترسيد و آن جناب ترسان و لرزان به خانه آمد و گفت قطيفه بر سر من اندازيد و چون در زير آن رفت و بخسبيد اينسوره بر او نازل گشت پس بنا بر قول اول تسمية آن حضرت به اين اسم بر وجه تحسين باشد يعنى به اين فعل كه مشغولى مواظبت نماى و بنا بر وجه اخير بر سبيل تهجين يعنى اختيار تهجد كن بر هجود و تشمر بر تزمل براى عبادت معبود ، و گويند كه در اول حال كه وحى به او ميآمد خود را در زير جامه پنهان ميكرد و آن را بر خود ميپيچيد از كثرت فزع و خوف و به جهت اين بخطاب يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ و يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ مخاطب گشت و بعد از آنكه بجبرئيل انس گرفت بخطاب يا أَيُّهَا النَّبِيُّ و يا أَيُّهَا الرَّسُولُ مخاطب ميشد ، و از عكرمه مرويست كه تزمل بمعنى تحمل اعباء نبوتست مأخوذ از تزمل الزمل اذا تحمل الحمل ، يعنى اى بردارندهء بار نبوت برخيز در شب براى اطاعت و عبادت حضرت عزت .
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 43
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٣