پس هر كه بر هو رسد واله است و هر كه اللَّه را داند عالمست و هر كه احديت را دريابد محبست و هر كه صمديت را بشناسد عارفست و هر كه لم يلد و لم يولد را اعتقاد كند عاقل است و هر كه و لم يكن له كفوا احد را تصديق كند مؤمن و هر كه اينهمه معانى را جمع كند موحد خالص است ( 1 ) .
فضيل بن يسار روايت كرده كه أبي جعفر عليه السّلام مرا امر كرد كه هر گاه از قرائت قل هو اللَّه أحد فارغ شوى سه بار بگو
كذلك اللَّه ربى
و بدانكه چون اين سوره با وجود قصر مشتملست بر جميع معارف الهيه و رد اعتقاد ملاحده . قرائت آن معادل ثلث قرآنست هم چنان كه سمت ذكر يافت و نكته در تخصيص ثلث آنست كه مقاصد قرآن مخصوص است در بيان عقايد و احكام و قصص و اين سوره منحصر است در بيان عقايد كه مقصود بالذاتست پس ثلث قرآن باشد و كثرت فضايل و مثوبات اين سوره دليلست بر مزيت درجه و شرافت و منزلت علم توحيد و علو مرتبه و جلال محل عالم كلام بر ساير علوم و لهذا
قال رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم علم التوحيد من اللَّه به مكان
پس شبهه اى نيست در آنكه عالم به اين علم از مقربان درگاه الهيست و و اصل بمراتب قرب نامتناهى و جاهل به آن در نهايت مباعدت از فيوضات رحمت و محروم از مثوبات اخرويه و معذب بانواع عقوبات ابديه .
اللهم احشرنا فى زمرة العالمين بك العاملين لك و القائلين بعد لك و توحيدك و الخائفين من وعيدك بمنك وجودك يا ارحم الراحمين .
سورة الفلق
نزد اكثر علماء مد نيست و نزد بعضي مكى و عدد آيات آن پنج است باجماع امت .
و در حديث ابى آمده كه هر كه قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس بخواند هم چنان باشد كه جميع كتبى را كه حق سبحانه بر انبياء عليهم السّلام نازل گردانيده قرائت نموده ، و مسلم در صحيح خود از عقبه بن عامر روايت كرده كه پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود دو سوره و بروايتى چند آيه بر من نازل شده كه هرگز مثل آن نازل نگشته بود و هيچ سوره اى نيست كه احب و ارضى باشد نزد خدا از اين دو
هامش
( 1 ) اين روايت را علامهء طبرسى ( ره ) در مجمع البيان از فضيل بن يسار از حضرت باقر عليه السلام نقل نموده است و چنانچه صريح عبارتست آن حضرت بفضيل دستور ميدهد كه چون از قرائت اين سوره مباركه فراغت يافتى سه بار بگو
كذلك اللَّه ربى
و در روايت ديگر كه در كافى از على بن موسى الرضا عليهما السلام مرويست گفتن كذلك اللَّه ربى را دو مرتبه بيان فرموده و شايد تعيين سه مرتبه در روايت فضيل ( و اللَّه أعلم ) بدان مناسبت باشد كه در صفحهء 398 بيان كرديم كه در اين سورهء مباركه بسه مرحله از مراحل توحيد اشاره شده است ( فراجع ) و در اين روايت بدين اعتبار باشد كه حقيقت توحيد آنست كه حقتعالى را داراى همهء اوصاف كمال بدانيم و از جميع صفات دالهء بر نقص و عيب منزه بشناسيم و تمام آيات اين سوره گرد اين دو امر دور مىزند يعنى صفات ثبوتيه و صفات سلبيه پس قارى اين سوره بايد دو بار بگويد
كذلك اللَّه ربى
تا نسبت بهر دو قسمت اقرار و اعتراف كرده باشد .