آسمان قدحهاى هموار و مطبوع بر كنار آن نهاده از مرواريد و ياقوت و منبع آن از اصل درخت سدرة المنتهى است طول آن از مشرق تا مغرب هر كه از وى آب خورد هرگز تشنه نگردد و برضوان الهى فايز شود و هر كه از آن وضو سازد هرگز اشعث و اغبر نگردد و امت من در آن ازدحام كنند و انبوهى نمايند و جمعى را از آنجا چون چهارپايان تشنه برانند و دور گردانند و ايشان در ميان امت من چون شتران كركين باشند در ميان شتران با شوكت نيكو منظر چون ايشان را ببينم گويم اصحابى اينها صحابگان منند خطاب آيد كه تو نميدانى كه ايشان بعد از تو چها كردند و چه بدعتها نمودند و همين روايت را بعينها مسلم در صحيح خود آورده و در احاديث معراجيه نيز آمده كه بر بالاى آسمان هفتم ( 1 ) جويى ديدم و لب آن جوى خيمها بود از ياقوت و لؤلؤ و زبرجد و مرغان سبز بر لب آن جوى ديدم از جبرئيل عليه السّلام پرسيدم كه اين چيست گفت كه اين كوثر است كه حق سبحانه به تو عطا نموده ، و در معالم التنزيل نيز از آن حضرت نقل كرده كه كوثر جوييست در بهشت كنارهاى آن از زر است و مجراى آن پر در و ياقوت و خاك آن خشبوتر از مشك و سفيدتر از برف و در حديث ديگر آمده كه حوض من يعنى حوض كوثر مسير مدت يك ماه هست آب او سفيدتر از شير و بوى او خوشتر از مشك و كوزهاى او چون ستاره هاى آسمان و باتفاق اصحاب ما ساقى اين آب علي بن ابى طالب است با يازده فرزند وى كه دوستان خود را آب دهد و دشمنان خود را تشنه بدوزخ فرستد و على بن الحسين زين العابدين عليهما السّلام در اين باب فرموده كه :
( شعر )
لنحن على الحوض ذوّاده
نذود و يسعد ورّاده
و ما فاز من فاز إلَّا بنا
و ما خاب من حبّنا زاده
و من سرّنا نال منا السّرور
و من ساءنا ساء ميلاده
و من كان غاصبنا حقّنا
فيوم القيمة ميعاده
هامش
( 1 ) در روايات كثيره كه در كتب فريقين در اين باب وارد شده است گاهى تعبير بحوض گرديده و گاهى بنهر بلكه در يك حديث هر دو تعبير مذكور است كما
فى المجمع عن النبى صلى اللَّه عليه و آله انه ( ص ) سئل حين نزلت السورة فقال صلى اللَّه عليه و آله نهر وعدنيه ربى عليه خير كثير هو حوضى ترد عليه امتى يوم القيمة الحديث
و بايد دانست كه منافاتى بين اين دو تعبير نخواهد بود چه ممكن است گفته شود : كه براى اين كوثر سرچشمه ايست كه از آنجا در نهر روان ميگردد و از نهر بحوض وارد مىشود و بدين مناسبت جايگاه كوثر را مختلف تعيين كردهاند در بعض روايات چنين است
هو نهر فى الجنة
و در بعض ديگر
نهر يجرى تحت عرش اللَّه
و در حديث معراج بر بالاى آسمان هفتم .