( 6 ) - * ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * بدرستى كه آنان كه نگرويدند * ( مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ ) * از اهل كتاب كه يهود و نصارىاند * ( وَالْمُشْرِكِينَ ) * و از مشركان كه عبدهء اصناماند * ( فِي نارِ جَهَنَّمَ ) * در آتش دوزخ باشند در روز قيامت * ( خالِدِينَ فِيها ) * در حالتى كه جاويد باشند در آن يا الحال در دوزخاند به جهت ملابست ايشان به آنچه موجب دخول نار است * ( أُولئِكَ ) * آن گروه * ( هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ ) * ايشانند بدترين آفريدگان ، و بدانكه اشتراك فريقين در جنس عذاب موجب اشتراك ايشان نيست در نوع عذاب پس ممكن است كه عذاب ايشان مختلف بود به جهت تفاوت كفر ايشان بريه در اصل بريئه بود بهمزه بمعنى خليقه مشتق از برىء بمعنى خلق .
( 7 ) - * ( إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ) * بدرستى آنان كه ايمان آوردهاند * ( وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * و كردهاند عملهاى پسنديدهء و ستوده * ( أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ ) * آن گروه ايشانند بهترين همهء آفريدگان .
( 8 ) - * ( جَزاؤُهُمْ ) * پاداش ايشان كه خير الخليقهاند * ( عِنْدَ رَبِّهِمْ ) * نزد پروردگار ايشان * ( جَنَّاتُ عَدْنٍ ) * بوستانهاى اقامت است * ( تَجْرِي ) * كه ميرود * ( مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * از زير اشجار يا قصور آن جويهاى آب چه بوستانهاى بىآب روان مرغوب نيست * ( خالِدِينَ فِيها ) * در حالتى كه پايندگان باشند در آن بهشتها * ( أَبَداً ) * هميشه و اين تأكيد خلود است در اين كلام مبالغات است از ايراد ضمير فصل در أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ كه متضمن حصر و مدحست و از تقديم مدح و از ذكر جزاء كه مؤذنست به آنكه اعطاى اين نعم دائمه در مقابلهء آن چيزيست كه به آن متصف بودهاند كه آن ايمان است و عمل صالح و از حكم به اينكه اين نعم از پروردگار ايشانست و از جمع جنات و تقييد آن بعدن و وصف آن بخلود به آنچه موجب زيادتى نعمتست كه آن جريان آنها راست و از تأكيد خلود بتأييد و قوله :
* ( رَضِيَ اللَّه عَنْهُمْ ) * استينافست به آنچه مر ايشان را باشد به جهت زيادتى مكرمت بر جزاى ايشان يعنى خوشنود باشد خداى از ايشان به جهت توحيد و تنزيه او سبحانه از ما لا يليق و كسب طاعات و خيرات ، و از امام رضا عليه السّلام مروى است كه مراد بخشنودى خدا از ايشان اراده ثواب عظيم است و رسانيدن ايشان بمرتبهء جليل * ( وَرَضُوا عَنْه ) * و خشنود باشند ايشان از خدا به دادن ثواب بيحساب بديشان و ايشان را بمنتهاى مرادات و غايت غايات رسانيدن * ( ذلِكَ ) * آنچه مذكور شد ارجنان و رضوان * ( لِمَنْ خَشِيَ رَبَّه ) * براى كسى است كه بترسد از عقوبت پروردگار خود يعنى از معاصى اجتناب نمايد و بموجبات مثوبات اشتغال نمايد چه خشيت ملاك امر است و باعث بر هر مكرمت و خير ، و در كتاب شواهد التنزيل حاكم ابو القاسم حسكانى روايت كرده كه حاكم
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 314
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣١٤