بوده باشد بعد از آن مرتفع شده فرمود كه
لا بل هى الى يوم القيمة
نه چنين است بلكه تا روز قيامت باقيست ، و نزد بعضى معين نيست كه در همه سال كدام ماه است و كدام شبست و اگر كسى طلاق زوجه خود را متعلق سازد بر شب قدر تا يك سال نگذرد طلاق واقع نشود و اين قول ابى حنيفه است و در بعضى روايات از ابن مسعود منقولست كه اگر كسى در همه سال احياء كند شب قدر را در مييابد و چون اينقول بعبد اللَّه عمر رسيد گفت ابن مسعود ميدانست كه شب قدر در ماه رمضانست ليكن اين را به جهت آن گفت كه تا مردمان اعتماد بر شبهاى رمضان نكنند و در عبادت اكتفاء به آن ننمايند و جمهور علماء بر آنند كه شب قدر در ماه رمضانست ، و در ليالى آن اختلاف كردهاند ابن رزين عقيلى بر آنست كه شب اول ماه رمضان است و حسن گفته كه شب هفدهم است و نزد جماعتى ديگر شب نوزدهم ، و اصح اقوال آنست كه در عشر آخر رمضانست ، و از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مرويست كه
ان النبى صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم يوقظ أهله فى العشر الا و اخر من رمضان
يعنى پيغمبر اهل خود را در عشر اواخر رمضان بيدار مىكرد و بعبادت ترغيب ميفرمود و در همه اوقات اين ده شب بقيام و ركوع و سجود بروز ميكرد و مىفرمود كه
التمسوها فى العشر الاواخر
شب قدر را در اين ده شب طلب كنيد ، و ابو بصير از ابو عبد اللَّه روايت كرده كه
كان رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم اذا دخل العشر الاواخر شدّ المئزر و اجتنب النساء و أحيى الليل و تفرغ للعبادة
يعنى رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم چون دههء آخر ماه رمضان ميرسيد بند ازار را محكم ميبست و از زنان اجتناب مينمود و همه شب را احيا ميكرد بعبادت و از همه كارهاى ديگر دور ميشد و در همه شب بطاعت اشتغال مينمود ، مرويست كه پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود كه
رايت هذه الليلة ثم انسيتها و رأيتنى أسجد فى ماء و طين فالتمسوها فى العشر الاواخر و التمسوها فى كل وتر
من ديدم شب قدر را و بعد از آن فراموش كردم و ديدم خود را كه در ميان آب و گل سجده ميكردم و شما آن را در عشر اواخر بطلبيد و در همه شبهاى طاق آن .
علماء را در تعيين ليلة القدر در ليالى او تار اختلافست نزد بعضى شب بيست و يكم است و اين مذهب ابى سعيد خدريست و اختيار شافعى ( 1 ) و در صحيح بخارى مذكور است كه ابو سعيد خدرى گفت پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله را ديدم كه در شب بيست و يكم تا روز نماز ميگذارد و آن شب تا بصبح از آسمان باران
هامش
( 1 ) بايد دانست كه اتفاق فرق مسلمين بر آنست كه ليلة القدر يك شب بيش نيست لكن در تعيين انشب اختلاف كردهاند و مرحوم مؤلف اكثر اقوال آنان را نقل نموده و در هر حال باجماع فرقهء خاصهء شب قدر در ماه مبارك رمضان و مردد بين شب 19 و 21 و 23 است يعنى يك شب از اين سه شب است و ناگفته نماند ، كه قدر نسبت بمناطق و آفاق مختلفه اختلاف پيدا مىكند و شب قدر هر منطقه اى نسبت به خود آن منطقه است مثلا ممكن است آن وقتى كه در طهران شب قدر است در نقطهء مقاطر آن روز باشد و شب قدر در آنجا قبلا بوده يا بعد بيايد .