اصحاب كهف است و زيتون مسجد انبياء در تبيان گفته كه جودى و جبل بيت المقدس است و از ابن عباس نقل كردهاند كه تين مسجد نوح است و زيتون بيت المقدس ، و ضحاك گفته كه تين مسجد الحرامست و زيتون مسجد اقصى ، و نزد بعضى ديگر تين جبالى است كه ما بين حلوان و همدان است و زيتون جبال شام زيرا كه اينها منابت تين و زيتوناند كانه قيل و منابت التين و الزيتون يعنى سوگند بمواضع روئيدن انجير و زيتون .
( 2 ) - * ( وَطُورِ سِينِينَ ) * و سوگند بطور سينا يعنى كوه زبير كه محل مناجات حضرت كليم عليه السّلام بود ، و بدانكه سينين و سينا بمعنى بقعه است ، و مجاهد و قتاده گفتهاند كه بمعنى مباركست فكانه قيل جبل الخير الكثير چه اضافه طور بمعرفه است ، و نزد عكرمه كثير النبات و الشجر است ، و از مقاتل نقل است كه سينا بلغت نبط هر كوهى است كه در او اشجار مثمره منبت شده باشد ، و از عبد اللَّه عمر منقول است كه چهار كوه است كه بنزد خداى تعالى مقدس است اول طور سينا كه بقعه ايست كه موضع مناجات موسى عليه السّلام است دوم طور زيتا كه بيت المقدس است سوم طور تينا كه دمشق است چهارم طور تيمانا كه مكه است ، و مرويست كه موسى بن جعفر صلوات اللَّه عليهما چنين قرائت ميفرمودند كه ( و التين و الزيتون و طور سينا ) .
( 3 ) - * ( وَهذَا الْبَلَدِ الأَمِينِ ) * و سوگند بدين شهر كه امان دهنده است مر هر خائف را كه در او در آيد پس امين بمعنى مؤمن مىباشد و مراد از آن مكه است كه مولد مبارك سيد عالم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم است و نزد بعضى بمعنى امنست و مؤيد اينست كريمهء أَنَّا جَعَلْنا حَرَماً آمِناً كه بمعنى ذى امن است ، و صاحب كشاف نيز آورده كه الامين من أمن الرجل أمانة فهو امين ، و امان وى آنست كه حافظ آن كس است كه در او داخل شود هم چنان كه امين كه حافظ ما يؤتمن عليه است و مى - تواند بود كه فعيل بمعنى مفعول باشد كه مشتق از أمنه چه آن مأمون الغوائل است هم چنان كه بآمن موصوف شده در آيت حَرَماً آمِناً كه بمعنى ذى أمن است ، و از امام محمّد باقر صلوات اللَّه عليه منقول است كه مراد بتين امام حسن عليه السّلام است و از زيتون امام حسين عليه السّلام كه دو ميوهء دل مصطفى و مرتضى و فاطمهء زهرا عليهم السّلام بودند و از طور سينين امير المؤمنين صلوات اللَّه و سلامه عليه و از بلد امين فاطمهء زهرا عليهما السّلام ، و صاحب كشاف گفته كه إقسام به اين اقسام مذكوره مشعر است بر شرف اين بقاع مباركه او آنچه ظاهر شده از آن از خير و بركت بسبب سكنى انبياء و علماء در آن چه منبت تين و زيتون مهاجر ابراهيم است و مولد عيسى و منشأ او و طور محلى است كه مكان مناجات و منادات موسى كليم است و مكه موضع خانه كه سبب هدايت عالميانست و مولد حضرت خاتم النبيين است و مبعث او صلوات اللَّه عليه و آله ، و در بحر الحقايق مذكور است كه به زبان اشاره
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 289
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٨٩