إلا ابتغاء ، و گويند كه اين استثناء منقطع است نه متصل اى ما لاحد عنده نعمة الا ابتغاء وجه ربه كقولك ما في الدار أحد الا فرسا و كقول الشاعر :
و بلدة ليس بها أنيس
إلَّا اليعافير و إلَّا العيس
اينوجه اوجه است به جهت عدم احتياج آن بحذف .
( 21 ) - * ( وَلَسَوْفَ يَرْضى ) * و زود باشد كه خشنود شود به آنچه خداى به او دهد از مثوبات عظمى براى مجازات اعطاى مال به قصد اخلاص و تقرّب نزد حضرت ذو الجلال ، و در خبر آمده كه هر گاه كه رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم بخرماستان ابو دحداح بگذشتى گفتى ابو دحداح را در بهشت عوض بهتر از اين خواهد بود .
سورة الضحى
مكيست و يازده آيتست باجماع .
ابى بن كعب از رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلم روايت كرده كه هر كه اين سوره را بخواند حق تعالى او را از جملهء كسانى گرداند كه بشرف سعادت شفاعت پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم مشرف شود و به آن خشنود و خورسند گردد و ببهشت عنبر سرشت در آيد ، و بعدد هر يتيمى وسايلى او را ده حسنه باشد .
و بدانكه چون حق سبحانه ختم سورة الليل نمود به اينكه اتقى را چندان ثواب دهند كه به آن راضى شود افتتاح اين سوره فرمود به اينكه حق سبحانه حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم را چندان كرامت و زلفى بدهد كه به آن راضى گردد و گفت :
( 1 ) -
* ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ وَالضُّحى ) * سوگند بچاشتگاه كه آفتاب در آن وقت ارتفاع يافته و بسبب آن نور نهار متزايد گشته ، و تخصيص اينوقت از نهار يا به جهت قوت و تزايد نور آفتابست در آن زمان و وقت اعتدال نهار در گرما و سرما در زمستان و تابستان ، يا به جهت آنكه در آن ساعت حق تعالى با موسى كليم عليه التحية و التسليم سخن گفت و در آن وقت سحرهء فرعون مشاهدهء معجزهء موسى نموده خداى را سجده كردند كقوله وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى و گويند مراد بضحى نهار است و مؤيد اينست كريمه أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا ضُحًى كه در مقابلهء بَياتاً واقع شده است ، و نزد بعضى ديگر