( 10 ) -
* ( وَهَدَيْناه النَّجْدَيْنِ ) * و راه نموديم وى را طريق خير و شر را بانزال كتب و ارسال رسل ، يا نموديم به او دو پستان را تا بعد از ولادت بر آن چسبيده بشير خوردن اشتغال نمايد قول اول منقولست از حضرت امير المؤمنين صلوات و سلامه عليه و ابن عباس و ابن مسعود و حسن و مجاهد و قتاده ، و ثانى قول سعيد بن مسيب و ضحاك ، و بروايت ديگر از ابن عباس مرويست ، و از ابو جعفر عليه السّلام منقولست كه مراد بعينين حضرت رسالتست صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم كه مظهر نبوت و ولايتست و بلسانا امير - المؤمنين عليه السّلام است و بشفتين حسن و حسين عليهما السّلام و بنجدين ولايت ايشان و بذا مقربه و مسكين كه بعد از اين ميآيد محمّد صلوات اللَّه عليه و آله است و امير المؤمنين صلوات عليه اى ( على
يتقرب بمحمد و برب محمّد بعلمه و بابه )
و بدانكه اصل نجد مكان مرتفع و بارز است و تسميه آن بخير و شر به جهت بروز و ظهور هر يك از آنها است و تبين امتياز آنها از يكديگر در شرع اقدس و تسميهء آن بثديين به جهت نتوّ آن و ميتواند بود كه تسميه نجد بشر به آن اعتبار باشد كه در اجتناب سلوك آن رفعت و شرف از براى مكلف حاصل مىشود هم چنان كه سلوك طريق خير موجب رفعت است و شرف مروى است كه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام را گفتند كه مردمان مىگويند نجدين ثديين است فرمود كه ( لا ، هما الخير و الشر ) نه چنين است بلكه آن طريق خير و طريق شر است ، و از حسن نقل كردهاند كه به من رسيده كه حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود كه
( يا ايها الناس هما نجدان نجد الخير و نجد الشر فما جعل نجد الشر احب اليكم من نجد الخير )
اى مردمان نجدين نجد خير است و نجد شر پس چه چيز گردانيده است نجد شر را بشما دوستر از نجد خير ، مراد آنست كه با وجود ظهور حقيت خير و بطلان شر انسان طريق حق را گذاشت و در طريق شر سلوك نمود .
( 11 ) - * ( فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ ) * پس به تكليف نيامد و شروع نكرد در وجوه البر و انفاق ننمود در امر شديد يعنى رنج نكشيد در مخالفت نفس و بواسطهء اعمال صالحه كه متضمن مشقت و تكليف است بشكر گذارى ايادى و نعم مذكوره قيام ننموده ، اقتحام عقبه مثلى است كه به آن تشبيه كرده مجاهد را با نفس و شياطين برفتن كسى بعنف و تكلف بر بالاى عقبه كه آن كريوه است و ما به الاشتراك بينهما مشقت و محنت است و اقتحام و تكليف و رياضت ، و شبهه اى نيست در آنكه اعمال صالحه متضمن معانات مشقت است و مجاهدهء نفس ، و از حسن منقولست كه عقبة و اللَّه شديدة مجاهدة الانسان نفسه و هواه و عدوه الشيطان ، حاصل معنى آنست كه چرا آدمى مالى را كه در طريق شر صرف كرد يعنى به قصد رياء و سمعه و افتخار و عداوت پيغمبر و غير آن از وجوه قبيحه در اقتحام عقبه كه طريق خير است صرف آن نكرد و بعد از آن به جهت تعظيم عقبه ميفرمايد كه :
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 252
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٥٢