به جهت صبر بر ايذاى ايشان پس تو نيز در صبر و شكيبايى اقتداء بانبياء نماى ، اينكلام محتويست بر ايجاز بليغ و تلويح فصيح كه افاده آن اكثر است از تصريح بعد از آن ميفرمايد كه نه چنان است كه كفار بگروند به خدا و رسول و بروز قيامت و بعث و نشور و تصديق نمايند .
( 19 ) - * ( بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * بلكه آنان كه نگرويدهاند از مشركان مكه * ( فِي تَكْذِيبٍ ) * در باور نداشتن آن يعنى وقوع قيامت و حساب و جزاء را باور نمىدارند ، تنكير تكذيب اشعار است بر توغل ايشان در تكذيب اى تكذيب اينكلام اضرابست از ما قبل ، و معنى مراد آنست كه حال مشركان قريش اعجبست از حال قرون ماضيه چه با آنكه قضيه ايشان را شنيدهاند و آثار هلاك ايشان را مشاهده كردهاند تكذيب ايشان اشد است از تكذيب آنها .
( 20 ) - * ( وَاللَّه مِنْ وَرائِهِمْ ) * و خداى تعالى از وراى ايشان * ( مُحِيطٌ ) * احاطه كننده است بر ايشان بعلم و قدرت پس از او فوت نتوانند شد و نتوانند گريخت هم چنان كه محاط فوت نميشود و از او گريزى ندارد و اينكلام مستعمل است از براى محافظت شيء از جميع جوانب چنان كه از هيچ جانب امكان فوت آن نباشد يقال قد أحاط فلان من ورائهم أخذ عليه مسالكه و سدد منافذه و لا مهرب منه بوجه ، قوله :
( 21 ) - * ( بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ ) * اضرابست از آنكه كفار تكذيب قرآن ميكردند و آن را سحر و شعر و كهانت ميگفتند يعنى نه چنانست كه ايشان ميگويند بلكه آن چيزى كه تكذيب او كردند قرآن شريف بزرگوار است و وحيد در نظم اعجاز و جليل القدر است و عظيم الخطر ، و گويند كه مجد آن باعتبار آنست كه مشتمل است بر معانى جليله و دلايل بينه چه آن متضمن [ معنيى است معمول عليه براى تخلص و آن ] سه حكمتست كه رابع ندارد اول آنچه از آن خوف داشته باشد از شدايد و اهوال اخرويه ، دوم موعظه ايست كه ملين قلبست براى عمل كردن به حق سوم حجتى است مؤدى بتميز حق از باطل در علم دين و دنيا ، آوردهاند كه عيسى عليه السّلام بر مردى بگذشت كه در نيستانى نىميبريد آوازى از نيستان شنيد كه يا روح اللَّه مگذار كه اين مرد اصل مرا قطع كند عيسى فرمود كه حق تعالى قطع ترا بر وى مباح گردانيد و ترا در اين چه غرض است گفت تا آنكه از من اصلى بماند تا به زمان پيغمبر آخر الزمان كه از اصل من قلم بتراشند و بدان قرآن نويسند ، از سيد عالم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم مرويست كه هر كه يك قلم بتراشد از بهر كتابت قرآن حق سبحانه او را در بهشت درختى كرامت فرمايد كه اگر مرغى چندين مدت پرد قطع مسافت برگى از آن نتواند كرد . و اين قرآن مجيد نوشته شده است .
( 22 ) - * ( فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ ) * در لوحى كه نگهداشته شده است از تغيير و تحريف و زياده و
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 208
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٠٨