ايمان ميكردند باحراق و بعضى نزد ايشان حاضر بودند و به آن عمل شنيع و فعل فضيح راضى و شاكر .
( 8 ) - * ( وَما نَقَمُوا ) * و انكار نكردند اصحاب اخدود * ( مِنْهُمْ ) * از مؤمنان چيزى را يا كراهت نداشتند از ايشان و عيب نكردند ايشان را به چيزى * ( إِلَّا أَنْ يُؤْمِنُوا ) * مگر به آنكه ميگرويدند * ( بِاللَّه الْعَزِيزِ ) * بخداى غلبه كننده كه از عقاب او بايد ترسيد * ( الْحَمِيدِ ) * ستوده كه برحمت و مثوبت او اميدوار بايد بود و اين استثناء است بر طريقهء قول شاعر :
و لا عيب فيهم غير أن سيوفهم
بهنّ فلول من قراع الكتائب
و خلاصهء معنى آنست كه مؤمنان هيچ كارى نكرده بودند كه مستوجب اين شوند كه انكار ايشان بايد كرد و انتقام از ايشان بايد كشيد مگر آنكه ايمان آورده بودند بخدايى كه غالبست بر همه چيزها و مستحق جميع حمد و ثناء و به جهت تقرير اتصاف او سبحانه به اينكه عزيز و غالبست و حميد و منعم ميفرمايد كه :
( 9 ) - * ( الَّذِي لَه ) * آن خدايى كه مر او را ثابتست * ( مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * پادشاهي آسمانها و زمينها * ( وَاللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ ) * و خداى بر همه چيزها از افعال و اقوال مؤمن و كافر و غيره * ( شَهِيدٌ ) * گواهست و عالم به آن كسى كه متصف به اين صفات باشد مستحق آنست كه بوى ايمان آورند و او را پرستش نمايند نه آنكه در حق او كافر شوند و طريق كفران پيش گيرند ، و صاحب كشاف آورده كه اين اوصاف در اين مقام به جهت اشعار است به آنكه آنچه كفار انكار و عيب مى - كردند از اهل ايمان امرى بود پسنديده و يا صواب كه انكار آن نميكرد مگر مبطل منهمك درغى و ضلالت و به آنكه ناقمان اهل انتقاماند از اهل ايمان بعذابى كه هيچ عذابى به آن معادله نكند و قوله * ( وَاللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ) * وعيد است ايشان را يعنى خداى عالم است به آنچه ايشان ميكردند و مجازات ايشان را بديشان خواهد رسانيد .
( 10 ) -
* ( إِنَّ الَّذِينَ ) * بدرستى كه آنان كه * ( فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ) * در فتنه انداختند مردان و زنان گرونده را و به آتش عذاب كردند * ( ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا ) * پس باز نگشتند بخداى و از كفر و طغيان توبه نكردند * ( فَلَهُمْ ) * پس مر ايشان راست * ( عَذابُ جَهَنَّمَ ) * عذاب دوزخ * ( وَلَهُمْ عَذابُ الْحَرِيقِ ) * و مر ايشان راست عذاب آتش سوزان يعنى عذاب عظيم غير از آتش جهنم كه متسع باشد بهمهء ايشان و زايده در احراق هم چنان كه آتش اخدود و حريق آن متسع باهل ايمان مراد آنست كه عذاب جهنم به جهت كفر ايشان است و عذاب حريق به جهت احراق