( 13 ) - * ( إِنَّ الأَبْرارَ ) * بدرستى كه نيكوكاران و فرمان برداران * ( لَفِي نَعِيمٍ ) * در بهشت با نعمتاند .
( 14 ) - * ( وَإِنَّ الْفُجَّارَ ) * و بدرستى كه بدكاران كه منكر بعثاند * ( لَفِي جَحِيمٍ ) * در دوزخ اند ، اين بيان آن چيزيست كه حفظه اعمال را به جهت آن مينويسند و تهويل و تشوير مر مشركان را و لطف مر اهل ايمان را پس در صفت فجار ميفرمايد كه :
( 15 ) - * ( يَصْلَوْنَها ) * در آيند بدوزخ و ملتزم آن باشند * ( يَوْمَ الدِّينِ ) * در روز حساب كه روز قيامت است .
( 16 ) - * ( وَما هُمْ ) * و نيستند فجار * ( عَنْها ) * از دوزخ * ( بِغائِبِينَ ) * گمشدگان به جهت خلود ايشان در آن يعنى هميشه در آن باشند و بيرون نيايند ، و نزد بعضى معنى آنست كه قبل از دخول در دوزخ از آن غايب نبودند زيرا كه پيوسته سموم آن را در قبور مىيافتند ، و بدانكه نميتواند بود كه مراد بفجار عصات اهل ايمان باشند زيرا كه باجماع و نص و دليل عقلى ثابت شده كه اهل كبيره از مسلمانان مخلد نخواهند بود در دوزخ ، مرويست كه فضيل هر گاه اين آيه ميخواند مىگفت ( ما أشدها من آية على الغافلين ) سختترين آيتى بر غافلان اين آيتست ، پس بر سبيل استهوال و استعظام روز قيامت مىفرمايد كه :
( 17 ) - * ( وَما أَدْراكَ ) * و چه دانا ساخت ترا يعنى چه دانى تو كه * ( ما يَوْمُ الدِّينِ ) * چيست روز حساب و جزاء .
( 18 ) - * ( ثُمَّ ما أَدْراكَ ) * پس چه دانا گردانيد و بچه دانستى كه * ( ما يَوْمُ الدِّينِ ) * چيست روز شمار ، تكرار جهت تعجب و تفخيم شأن آن روز است يعنى كنه او را هيچكس نداند و علم هيچ عالم و فهم هيچ دراك به آن نرسد ، و گويند كه معنى آنست كه تو چه مىدانى آن چيزى را كه در روز جزاء است از انواع نعم براى اهل جنت و چه مىدانى آن چيزى را كه در آن روز است از اصناف عذاب و نكال براى اهل نار .
( 19 ) - * ( يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ ) * روزى كه مالك نشود هيچ نفسى * ( لِنَفْسٍ ) * براى هيچ نفسى * ( شَيْئاً ) * چيزى را از منفعت و رفع ضرر ، يعنى هيچكس نتواند كه به قوت و قدرت خود نفعى به كسى رساند و از او دفع عذاب كند .
* ( وَالأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّه ) * و حكم و فرمان در آن روز مر خداى راست در جزاء و ثواب و عفو و انتقام ، و اذن شفاعت دهد آن را كه خواهد در حق هر كه خواهد بدون اذن او هيچ كس نتواند كه شفاعت اهل عصات كند اين تقرير است براى شدت احكام و احوال آن روز و
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 174
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٧٤