كه مراد آنست كه چنان از براى اهل ايمان معدّ و مهيا باشد بدون مانعى و حاجزى و اگر چه قبل از وصول ايشان ابواب آن مفتوح نبوده باشند و اين نظير آنست كه شخصى به صاحب خود گويد كه هر گاه به زيارت من آيى ابواب خانه مفتوح خواهد بود و البسه استراحت مطروح و مر اين متقيان را بهشتهاى عدن باشد .
51 - * ( مُتَّكِئِينَ ) * در حالتى كه تكيه زدگان باشند بر تختها * ( فِيها ) * در آن باغها چنان كه ملوك و ساير متنعمان كه بر بالاى تختها تكيه نمايند * ( يَدْعُونَ فِيها ) * ميخوانند در آن بوستانها يعنى امر مينمايند خدم خود را * ( بِفاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ ) * باحضار ميوهء بسيار * ( وَشَرابٍ ) * و انواع آشاميدن يعنى هر گاه كه بفواكه و شراب بهشت ميل ميكنند بخدم خود امر مينمايند و ايشان آن را حاضر مىسازند بر طريق پادشاه فرمان مطاع كه بر بالاى تخت بر خدم خود حكم كند و دور نيست كه امر ايشان به جهت اظهار نفاذ حكم باشد و فرمان روايى و گرنه به مجرد اراده فواكه و شراب نزد ايشان حاضر شود بدون احتياج محضرى هم چنان كه از ابن عباس منقول است ، و اقتصار بر ذكر فواكه اشعار است به آنكه مطاعم ايشان محض تلذذ خواهد بود نه تغذى كه بدل ما يتحلل است چه تحلل آنجا مفقود است .
52 - * ( وَعِنْدَهُمْ ) * و نزديك ايشان * ( قاصِراتُ الطَّرْفِ ) * زنانىاند كه كوتاه كننده چشمها باشند بر شوهران يعنى نظر خود را مقصور سازند بر ايشان و از غير ايشان نظر باز گيرند و اين اشارت است بعدم رغبت ايشان در اجابت و التذاذ ايشان بلقاى ازواج و با وجود قصارت طرف * ( أَتْرابٌ ) * هم سال يكديگر باشند يعنى همه ايشان در يك سن باشند چه تحاب ميانه اقران اثبت و احكم است ، و بعضى گويند كه همه بسن ازواج خود باشند سى ساله يا سى و سه ساله ، و مجاهد گفته كه مراد تساوى ايشان است در حسن و مقدار شباب بر وجهى كه هيچكدام بر ديگرى فضل نداشته باشند تا طبع از مفضوله منصرف بفاضله نشود و به جهت آنكه تراب در وقت واحد مس ايشان كرده از اين جهت به اين اسم مسمى شدهاند و هنگامى كه بهشتيان به بهشت درآيند و انواع فواكه و اشربه و حور عين و ساير نعم لذيذه مشاهده كنند ملائكه بايشان گويند :
53 - * ( هذا ما تُوعَدُونَ ) * اين آن چيزيست كه وعده داده ميشديد به آن * ( لِيَوْمِ الْحِسابِ ) * از براى روز حساب يعنى روزى كه جزا داده مىشود هر نفسى موافق آنچه عمل كرده و چون حساب علت موصله جزاست از اين جهت مسمى شده است جزا باسم حساب بعد از آن بهشتيان از به جهت و سرور با يكديگر گويند :
54 - * ( إِنَّ هذا ) * بدرستى كه اينكه مىبينيم از انواع نعم * ( لَرِزْقُنا ) * هر آينه روزى ما
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 63
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٦٣