الَّا امروز ، و نيز مقوى عدم دلالت آيه مذكوره است بر قتال اهل بغات مصطلح اينكه در عقب آن ميفرمايد كه :
10 -
* ( إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ ) * جز اين نيست كه مؤمنان برادراناند با يكديگر در دين چه منتسباند باصل واحد كه ايمانست پس بايد كه ميان ايشان نزاع و شقاق نباشد و اگر بر سبيل ندرت خلاف و نزاع واقع شود * ( فَأَصْلِحُوا ) * پس بصلاح آريد * ( بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ) * ميان برادران خود بكفّ ظالم و اعانت مظلوم و بدانكه اسناد اخوت باهل ايمان به جهت تعليل و تقرير امر است باصلاح و لهذا بعد از آنكه ذكر اصلاح را مرتب به ( فاء ) گردانيده و وضع ظاهر در موضع مضمر كه ( بينهم ) باشد و اضافه آن بمأمورين به جهت مبالغه است در تقرير ، و تخصيص اثنين بذكر به جهت آنست كه آن اقل جمعيست كه ميان ايشان مخالفت واقع شود و هر گاه مصالحه ميان اقل لازم باشد پس ميان اكثر الزم خواهد بود زيرا كه فساد در شقاق و خلاف جميع أكثر و أشنع است از شقاق بين الاثنين ، و يا آنكه مراد به آن اوس و خزرج است و بعد از امر باصلاح به جهت عزم اهل ايمان بر اصلاح و عدم تهاون ايشان در آن باب تخويف ايشان مينمايد در مخالفت امر مذكور بقوله * ( وَاتَّقُوا اللَّه ) * و بترسيد از عذاب الهى و عقاب پادشاهى * ( لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ) * شايد كه شما رحمت كرده شويد يعنى بوسيله اتقاء اميدوار باشيد برحمت واسعهء او ، چه اتقاء موجب أجر جزيل و ثواب جميل است ، كعب الاحبار از سيد مختار صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كرده ( 1 ) كه
أجر المصلح بين الناس كأجر المجاهد بين أهل الحرب
مزد اصلاح كننده در ميان مردمان همچو مزد كسيست كه كارزار كند با كفار ، و زهرى از سالم نقل كرده كه حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرموده كه مسلمان برادر مسلمانانست بايد كه با وى ظلم نكنند و بدانيد كه هر كه در حاجت برادر مؤمن اقدام نمايد حقتعالى در حاجت او سعى كند و هر كه غمى از مسلمانى بردارد حق سبحانه كرب و اندوه او را در روز قيامت بفرح مبدل كند و هر كه مسلمانى را ستر كند حقتعالى روز قيامت بدن او را ستر كند . و اين حديث را بخارى و مسلم در صحيحين خود ايراد نمودهاند ، و از جمله وصاياى حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم كه با امير المؤمنين سلام اللَّه عليه فرموده آنست كه اى على يك ميل راه برو و عيادت بيمار كن و دو ميل بر و تشييع جنازهء نماى و سه ميل برو و اجابت دعوت كن و چهار ميل برو و زيارت كسى كن كه با او دست برادرى گرفته باشى در راه خداى و پنج ميل برو و اجابت ملهوف كن و شش ميل برو و نصرت مظلوم نماى و بر تست كه هميشه با استغفار باشى ، و در حديث ديگر واقع شده كه مسلمانان برادران يكديگراند بايد كه بر يكديگر ستم نكنند و بغيبت و عيب يكديگر مشغول نشوند
هامش
( 1 ) اين دو روايت از طرق عامه منقول و نزد اماميه صحت و اعتبار ندارد و علاوه كعب الاحبار ، سيد مختار صلى اللَّه عليه و آله را نديده و درك صحبت آن حضرت را ننموده است .