1 - * ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * اى كسانى كه ايمان آوردهايد و به خدا و رسول تصديق نموده * ( لا تُقَدِّمُوا ) * پيش مداريد هيچ امرى از امور را * ( بَيْنَ يَدَيِ اللَّه وَرَسُولِه ) * نزد خدا و رسول او يعنى مرتكب هيچ كارى مشويد از اوامر و نواهى الا بعد از آنكه حكم خدا و رسول تعلق به آن گيرد پس بايد كه عمل شما يا بوحى منزل باشد و يا باقتداء برسول خدا ، و بدانكه قدم و أقدم بتثقيل حشو و همزه منقولند از قدمه بتخفيف حشو و نظير اينست نقلا و معنى سلفه و أسلفه ، و ترك ذكر مفعول يا به جهت آنست كه نهى شامل هر چيزى باشد كه در نفس واقع شود از امور متقدمه بر حكم خدا و رسول و يا آنكه مقصود مفعول و حذف مفعول نباشد بلكه نفى متوجه بر نفس تقدمه باشد ، و معنى اينكه شما متلبس بفعل تقدم مشويد و ميتواند بود كه * ( تُقَدِّمُوا ) * از قدم باشد بمعنى تقدم چون وجّه و بيّن كه بمعنى توجه و تبيّن است و از اين مأخوذ است مقدمة الجيش كه علم جماعتى است كه متقدمند از عساكر ، و مؤيد اينست قرائت يعقوب كه آن * ( لا تُقَدِّمُوا ) * بفتحتين و تثقيل حشو كه در اصل لا تقدموا بوده از باب تفعل إلا آنست كه قرائت اول ببلاغت قرآن اشد است و اقبال علماء به آن اكثر و * ( بَيْنَ يَدَيِ ) * مستعار است از دو جهتى كه مسامت يمين و شمال باشند يا قريب آن پس تسميهء ايندو جهت بيدين به جهت آنست كه بر سمت يديناند يا نزديك به آن فحينئذ تسميهء جهتين مذكورتين ببين يدين بر سبيل تجوز باشد از قبيل تسميه شيء باسم مجاور آن ، و علماء بيان اين نوع تسميه را تمثيل ميگويند و در جرى كلام در اينمقام بر نوعى از سنن مجاز فايده جليله هست كه آن منتفى است در كلامى كه از مجاز معرّا باشد و آن تصوير هجنه و شناعت است در چيزى كه منهى عنه است و آن اقدام است بر امرى از امور بدون اقتدا بر كتاب و سنت ، و بدانكه ميتواند بود كه مراد به * ( بَيْنَ يَدَيِ اللَّه وَرَسُولِه ) * بين يدى رسول اللَّه باشد و ذكر * ( اللَّه ) * به جهت تعظيم و تكريم او سبحانه و اشعار بر مزيت اختصاص و مكانت حضرت رسالت كه موجب اجلال او است و مؤيد اينست قول ابن عباس كه مراد نهى اصحابست از تكلم پيش از آنكه حضرت رسالت ابتداء بتكلم كند پس حقيقت معنى آنست كه اى مردمان هر گاه به مجلس رسول نشسته باشيد و از مسئله اى سؤال كنند شما سبقت مكنيد بجواب آن و ساكت شويد از آن تا اول پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم زبان مبارك بجواب آن بگشايد و نيز مقوى قول مذكور است قول جماعتى ديگر كه مراد نهى است در تقدم مشى بر آن حضرت يعنى سبقت منمائيد در مشى بر پيغمبر بلكه طريق تبعيت او را اختيار كنيد و زجاج تفسير آيه بر اينوجه كرده كه تقدم مجوئيد بطاعات پيش از وقتى كه امر الهى و اذن حضرت رسالت پناهى به آن تعلق گيرد پس جايز نباشد تقديم صلوة و زكات و صوم و حج
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 400
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٠٠