كه عنقريب بر آن دست يابيد ، و نزد بعضى معنى آنست كه خداى احاطهء غنايم نموده و بر آن مستولى گشته و محافظت نموده و از غير شما ممنوع ساخته تا شما را بر آن ظفر دهد و بحوزهء تصرف شما درآورد و از ابن عباس و جبائى و حسن منقول است كه مراد به آن مداين فارس و روم و شام است چه پيغمبر ايشان را بشارت داده بود بر كنوز كسرى و قيصر در حينى كه اصلا قدرت نداشتند بر قتال فارس و روم و فتح مداين ، و گويند مراد غنايم هوازنست كه در حنين بدست اصحاب درآمد * ( وَكانَ اللَّه ) * و هست خداى * ( عَلى كُلِّ شَيْءٍ ) * بر همه چيزها از فتح مداين و اعطاى غنايم و غير آن * ( قَدِيراً ) * توانا چه قدرت او ذاتيه است پس مختص بشيئى دون شيئى نباشد ، و در تفسير كشاف و بيضاوى آورده كه * ( أُخْرى ) * صفت ( مغانم ) محذوف است و معطوف بر هذِه يعنى معجل ساختهاند از براى شما غنيمتهاى ديگر را كه غير غنايم خيبر است از بلاد ديگر يا منصوب است بفعل محذوف كه مفسر آنست قوله * ( قَدْ أَحاطَ اللَّه بِها ) * و تقدير كلام اينست كه قضى اللَّه مغانم قد احاط اللَّه بها يعنى حكم كرده خداى غنايم ديگر را بتحقيق كه علم خداى احاطه نموده است به آن ، و محتمل است كه مرفوع المحل باشد بابتدائيت چه موصوف است آن بقوله * ( لَمْ تَقْدِرُوا عَلَيْها ) * و به جهت اين او را از نكريت صرف بيرون برده و قوله * ( قَدْ أَحاطَ اللَّه بِها ) * خبر آن يعنى مغانم ديگر كه بيد قدرت شما درنيامده احاطه نموده است علم خدا به آنكه عنقريب اخذ آن نمائيد ، و ميتواند بود كه مجرور المحل باشد باضمار ربّ يعنى بسا غنايم ديگر كه بر آن قدرت نداريد و حق سبحانه بفضل شامل و عنايت كامل خود شما را بر آن مستولى سازد چه لطف الهى فراخور حال شما است به جهت علم او باخلاص و وفا و صدق و صفاى شما .
22 - * ( وَلَوْ قاتَلَكُمُ ) * و اگر قتال كردندى با شما در حديبيه * ( الَّذِينَ كَفَرُوا ) * آنان كه كافر بودند از اهل مكه و صلح نكردندى يا اگر بنى اسد و غطفان كه اراده نهب ذرارى مسلمانان داشتند در مدينه مقاتله كردندى با امثال شما * ( لَوَلَّوُا الأَدْبارَ ) * هر آينه برگرداندى پشتها را يعنى هزيمت كردندى از شما به جهت يك جهتى و رسوخ عقيدهء شما * ( ثُمَّ لا يَجِدُونَ ) * پس نيافتندى * ( وَلِيًّا ) * دوستى و كار سازى كه حراست ايشان نمايد و از ايشان دفع ضرر كند * ( وَلا نَصِيراً ) * و نه يارى كه نصرت ايشان دهد ، اين آيه با وجود دلالت آن بر علوم غيبيه دالست بر آنكه او سبحانه عالم است بكيفيت آن چيزى كه در مستقبل وجود پيدا كند و اشارت است به آنكه هر چه معدوم است معلوم او سبحانه است .
23 - * ( سُنَّةَ اللَّه ) * سنت نهاده است خداى سنت نهادنى در ميان شما * ( الَّتِي قَدْ خَلَتْ ) * آن چنان سنتى كه گذشته است * ( مِنْ قَبْلُ ) * پيش از اين در ميان امتان ديگر يعنى طريقه و عادت قديم
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 382
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٨٢