و صفاى نيت در زير درخت و وفا و صداقت نسبت به تو * ( فَأَنْزَلَ ) * پس فرو فرستاد خداى * ( السَّكِينَةَ ) * آنچه سبب سكون و آرميدن قلب ايشان بود * ( عَلَيْهِمْ ) * بر ايشان يعنى الطافى كه مقوى قلوب ايشان بود بر ايشان انزال فرمود از تشجيع و صلح حديبيه و غير آن كه آيات بينه و حجج داله است بر غلبيت ايشان * ( وَأَثابَهُمْ ) * و پاداش داد ايشان را بدين بيعت . * ( فَتْحاً قَرِيباً ) * فتحى نزديك كه فتح خيبر است يا مكه يا هجر ، و اول قول قتاده و اكثر مفسران است .
19 - * ( وَمَغانِمَ كَثِيرَةً ) * و ديگر خبر داد مر ايشان را از فضل عميم خود غنيمتهاى بسيار يعنى غنائم قلاع خيبر * ( يَأْخُذُونَها ) * كه فرا گيرند آن را از ضياع و عقار و امتعه و نقود و يا غنائم هوازن كه بعد از فتح مكه بود * ( وَكانَ اللَّه ) * و هست خداى * ( عَزِيزاً ) * غالب بر همه چيزها پس دوستان خود را نصرت دهد و بر دشمنان غالب سازد * ( حَكِيماً ) * دانا به حكم و مصالح بندگان و لهذا امر نمود ايشان را به صلح حديبيه و اخذ غنائم يا حكم كننده بمغلوبيت دشمنان .
20 -
* ( وَعَدَكُمُ اللَّه ) * وعده كرده است خداى شما را اى امت عالى نهمت * ( مَغانِمَ كَثِيرَةً ) * غنيمتهاى بسيار را در بلاد فارس و روم و غير آن از بلاد شرقيه و غربيه * ( تَأْخُذُونَها ) * كه خواهيد گرفت آن را تا روز قيامت * ( فَعَجَّلَ لَكُمْ ) * پس تعجيل فرمود براى شما * ( هذِه ) * اين يك غنيمت را كه غنيمت خيبر است يعنى پيش از همهء غنائم بشما رسانيد * ( وَكَفَّ ) * و بازداشت * ( أَيْدِيَ النَّاسِ ) * دستهاى مردمان را يعنى اهل خيبر و حلفاى ايشان را كه بنى اسد و بنى غطفاناند * ( عَنْكُمْ ) * از شما به اين وجه كه خوف و رعب در دل ايشان افكند و ايشان در حصارهاى خود متقاعد شدند و در مقاتله مقابله ننمودند تا شما از ضرر ايشان سالم مانديد ، و در روايت آمده كه چون حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم قلاع خيبر را محاصره فرمود قبيله اسد و بنى غطفان قصد كردند كه بمدينه روند و اموال اهل اسلام را غارت كنند و اولاد و نسوان ايشان را اسير سازند حق سبحانه القاى رعب نمود در قلوب ايشان تا از اين امر متقاعد شدند ، و نزد بعضى آنست كه مالك بن عوف و عيينة بن حصين يا بنى اسد و بنى غطفان بنصرت اهل خيبر آمدند حق سبحانه خوفى در دل ايشان انداخت تا به جهت آن بازگشتند و شما اخذ غنيمت نموديد ، و گويند كه مراد از اين قوم اهل مكهاند يعنى حق سبحانه دستهاى اهل مكه را از شما كوتاه ساخت تا شما از ايشان سالم مانديد * ( وَلِتَكُونَ ) * و تا باشد آن غنيمت معجله * ( آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ ) * نشانه اى مر مؤمنان را بر صدق قول حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم بر وعدهء فتح خيبر يا بر وعده غنائم ، و بنا بر اين * ( لِتَكُونَ ) * عطف باشد بر ( لتسلموا ) يا ( لتأخذوا ) محذوف و ميتواند بود كه * ( لِتَكُونَ ) * جملهء معترضه باشد براى فتح مكه و متعلق آن فعل ذلك ، پس معنى آن باشد كه خداى در حق شما تعجيل غنائم نمود تا آن نشانه باشد مر اهل ايمان را بر صدقيت وعدهء فتح خيبر با غنائم كثيره ، و گويند چون
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 374
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٧٤