رسول او * ( وَتُعَزِّرُوه ) * و تقويت نمائيد او را يعنى دين او را قوت دهيد و رسول او را يارى كنيد * ( وَتُوَقِّرُوه ) * و تقويت نمائيد او را يعنى اطاعت اوامر و نواهى او نمائيد * ( وَتُسَبِّحُوه ) * و به پاكى و پاكيزگى ياد كنيد يعنى نماز گذاريد براى وى * ( بُكْرَةً وَأَصِيلًا ) * در صبح و شام يا تنزيه او كنيد از اوصاف نالايق بر سبيل دوام ، و مقوى قول اولست آنچه از ابن عباس نقلكردهاند كه مراد به اين صلوة فجر است و صلوة ظهر و عصر ، و بعضي ديگر گفتهاند نماز صبح و عشائين و ضمير خطاب راجع است برسول و امت و ميتواند بود كه راجع باشد بامت براى آنكه خطاب او نازل منزلهء خطاب امتست ، و اينكه بعضي مفسران ضمير * ( تُعَزِّرُوه وَتُوَقِّرُوه ) * را به حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم راجع ميدارند و ضمير * ( تُسَبِّحُوه ) * به حق سبحانه و معنى بر اين حمل ميكنند كه نصرت پيغمبر دهيد و تعظيم و تبجيل او نمائيد و به تسبيح او سبحانه مشغول شويد خلاف ظاهر است و موجب تفكيك ضمير ، و بدانكه آيه دالست بر بطلان قول مجبره كه قايلند به اينكه خداى مريد كفر است از كفار زيرا كه خداى تعالى در اين آيه تصريح فرموده بر آنكه او مريد ايمان و طاعت است از جميع مكلفان ،
آوردهاند كه در حينى كه كفار سيد ابرار و اصحاب اخيار را از دخول حرم منع كردند و آوازهء قتل عثمان چون كه در حديبيه شايع شد و تفصيل آن بعد از اين مذكور شود آن حضرت اصحاب را در تحت شجره جمع كرده ايشان را بتجديد بيعت امر نمود و اصحاب برغبتى تمام وجدى لا كلام دست بر دست پيغمبر نهاده بيعت كردند كه تا حين موت طريق متابعت با آن حضرت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم مرعى دارند و در هيچ زمان در طريق فرار سلوك ننمايند و به جهت كمال رغبت ايشان بود كه اين بيعت مسمى شد بربيعة الرضوان و در اثناى آن اين آيه نازل شد كه :
10 - * ( إِنَّ الَّذِينَ ) * بدرستى كه آن كسانى كه * ( يُبايِعُونَكَ ) * بيعت ميكنند با تو در اينموضع * ( إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّه ) * جز اين نيست كه بيعت ميكنند با خداى چه مقصود ايشان از اين بيعت رضاى او سبحانه است ديگر آنكه به حكم و مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّه طاعت رسول همان طاعت خدا است پس بيعت با او در حكم بيعت باشد با خدا و لهذا بر طريق تسجيل تأكيد اينمعنى نموده بقوله * ( يَدُ اللَّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ) * يعنى دست پيغمبر كه در حكم دست خداست بر بالاى دست ايشانست ، و ميتواند بود كه اينجملهء حاليه باشد يعنى اصحاب بيعت كردند با رسول خداى صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم در حالتى كه دست آن حضرت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم بمثابهء دست خدا بود و چون او سبحانه منزه است از جوارح و صفات اجسام پس غرض از اين قول تقرير اينمعنى است كه عقد ميثاق با رسول خداى همچو عقد ميثاق است با خداى بدون تفاوت ميان آنها ، و تسميهء اين عقد به بيعت بسبب آنست كه انعقاد آن بر بيع انفس ايشان بود بدخول روضهء جنان ، و از امام على بن موسى الرضا صلوات اللَّه عليهما روايت است
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 367
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٦٧