صادر مىشود ، و از جمله حكم او است كه انزال سكينه نمود بقلوب اهل ايمان بوسيلهء صلح حديبيه و وعده فتح مكه و غير آن .
5 - * ( لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ) * تا درآرد مردان مؤمن و زنان مؤمنه را به جهت رسوخ عقيده و معرفت اين نعمت و شكرگزارى بر آن * ( جَنَّاتٍ ) * ببوستانهاى مملو از اشجار * ( تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * كه مىرود در زير آن اشجار ، يا از زير منازل آن جوىهاى آب * ( خالِدِينَ فِيها ) * در حالتى كه جاويدان باشند در آن * ( وَيُكَفِّرَ عَنْهُمْ ) * و براى آنكه بپوشد از ايشان * ( سَيِّئاتِهِمْ ) * بديهاى ايشان را و بر آن عتاب و عقاب نفرمايد * ( وَكانَ ذلِكَ ) * و هست اين ادخال و تكفير * ( عِنْدَ اللَّه ) * نزد خداى * ( فَوْزاً عَظِيماً ) * رستگارى بزرگ و ظفري جليل القدر مر بندگان او را زيرا كه هيچ فوزى زياده از اين نيست كه ايشان را از معاصى پاك و پاكيزه سازد و بروضهء رضوان در آورد ، و بدانكه بعضى از اهل تفسير لام * ( لِيُدْخِلَ ) * را متعلق ميدارند بتدبيرى كه از منطوق لِلَّه جُنُودُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ مفهوم ميگردد و معنى آن را به اين تنزيل مينمايند كه خداى مدبر امر جنود آسمان و زمين است پس از روى حكمت يك بار بعضى را بر بعضى غالب ميگرداند و بار ديگر در ميان ايشان ايقاع مصالحه مينمايد و اين تدبير بسبب آنست تا مؤمنان بنصرت و مصالحه معرفت پيدا كنند و بشكرگذارى آن اشتغال نمايند و به جهت آن او سبحانه ايشان را در بهشت جاودانى درآورد و تكفير سيئات ايشان نمايد ، و نزد بعضى ديگر متعلق است بقوله لِيَزْدادُوا يعنى مؤمنان به جهت سكينه زياده كنند ايمان را تا بسبب آن زيادتى خداى ايشان را در بهشت داخل سازد و گناهان ايشان را بيامرزد ، و نزد اكثر متعلق است بقوله إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً هم چنان كه لام لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّه متعلق است به آن و تقدير كلام اينكه انا فتحنا لك ليغفر لك اللَّه . انا فتحنا لك ليدخل المؤمنين و المؤمنات و عدم ادخال حرف عطف بر آن به جهت اعلام مردمانست به اين تفصيل ، و مؤيد قول اخير است اينكه قتاده از انس روايت كرده كه رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم در حين مراجعت از حديبيه به جهت مصدود شدن او از دخول مكه غمناك شد و چون آيه إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّه بر او نازل گشت خوشحال شد و فرمود كه اين آيه نزد من دوستتر است از هر چه در دنيا است و اصحاب گفتند يا رسول اللَّه اين نصيب تو است نصيب ما چه چيز است حق سبحانه وعدهء فتح مكه داد تا مؤمنان بشكر آن اقدام نمايند و بوسيلهء آن او سبحانه ايشان را در بهشت خود درآورد و از ذنوب ايشان درگذرد .
6 - * ( وَيُعَذِّبَ الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ ) * و عذاب كند مردان و زنان منافق را از اهل مدينه * ( وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكاتِ ) * و ذكور و اناث مشرك را از اهل مكه * ( الظَّانِّينَ بِاللَّه ) *
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 365
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٦٥