و باقى تفصيل وقايع حديبيه و شروط صلح عنقريب مذكور خواهد شد ، و بعضى معنى آيه را بر اين حمل كردهاند كه ما حكم كرديم از براى تو كه سال آينده در مكه معظمه داخل شوى ، و نزد بعضى ديگر مراد از اين فتح ظفر و نصرت آن حضرت است بر جميع اعداء بحجج باهره و معجزات ظاهره و اعلاء كلمهء اسلام و از مجاهد و عوفى مروى است كه مراد از اين فتح فتح خيبر است ، و مجمع بن حارثه انصاري كه يكى از قراء بود و قرآن را نزد رسول ميخواند روايت كرده كه ما در حديبيه با حضرت رسالت پناه همراه بوديم و چون از آن موضع مراجعت نموديم مردمان در راه ميشتافتند و چهارپايان را مىتاختند من گفتم كه شما را چه مىشود كه به اين سرعت ميرويد گفتند بر رسول وحى نازل شده من نيز مسارعت نمودم و نزديك كراع الغميم برسول رسيدم چون همه مردمان نزد او جمع شدند اين آيه را تلاوت فرمود * ( إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً ) * يكى از اصحاب گفت يا رسول اللَّه أ فتح هو ؟ آيا فتح است اين ؟ فرمود آرى به حق خدايى كه نفس من در يد قدرت اوست كه فتح است پس در آن چند روز فتح خيبر كرد و غنيمت آن را بر صحابه قسمت فرمود ، از شعبى مرويست كه بعد از نزول اين آيه آيات عظيمه و علامات غريبه بفعل آمد يكى صلح حديبيه ، دوم بيرون آمدن آب از چاه حديبيه بر وجهى كه مذكور
شد ، سيم فتح مكه ، چهارم فتح خيبر ، پنجم ظفر اهل روم بفارس و اهل كتاب بمشركان ، ششم وعدهء مغفرت كه :
2 - * ( لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّه ) * و اين علت فتحست باعتبار مسببيت آن از جهاد كفار و ازاله شرك و اعلاء كلمهء اسلام و تكميل نفوس ناقصه و تخليص ضعفه از دست ظلمه ، يعنى فتح از حيثيت تفرع آن بر مشقت جهاد كه مستلزم دفع شركست و ترفع اسلام سبب آن شد كه بيامرزد خداى از براى تو * ( ما تَقَدَّمَ ) * آنچه گذشته است پيش از وحى * ( مِنْ ذَنْبِكَ ) * از گناه تو كه ترك مندوبست يا گناه امت تو * ( وَما تَأَخَّرَ ) * و آنچه پس از آن واقع شده يعنى حقتعالى بميامن جهاد كه سبب فتح است بيامرزد و درگذرد از مندوباتى كه ترك آن نموده اى پيش از وحى و بعد از آن ، يا از گناهان متقدم و متأخر كه از امت تو صادر شده و خواهد شد ، و بدانكه اهل خلاف را در معنى مغفرت ذنوب متقدمه و متأخره حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم اقوال بسيار است يكى آنكه بيامرزد خداى معاصى ترا كه قبل از زمان بعثت و بعد از آن از تو صدور يافته ، دوم آنكه خداى درگذرد از معاصى كه از تو پيش از زمان فتح و بعد از آن واقع شده ، سيم آنكه مغفور سازد گناهان ترا كه از اول عمر تا اين زمان از تو واقع گشته و آنچه بعد از اين از تو صادر شود تا انقضاى اجل ، چهارم آنكه در گذرد از ذنوب مادر و پدر تو كه آدم و حواست ببركت و ميمنت تو و بيامرزد گناهانى كه از امت تو واقع مىشود تا زمان قيامت بوسيلهء دعا و شفاعت تو ، پنجم آنكه آمرزيده سازد صغاير ترا كه از روى خبط و نسيان از تو
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 361
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٦١