در كشاف از انس نقل مىكند كه بعد از نزول اين آيه هيچ منافقى نبود الا كه پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم او را بسيما و لحن قول بشناختى * ( وَاللَّه يَعْلَمُ ) * و خدا ميداند * ( أَعْمالَكُمْ ) * كردارهاى ظاهر و باطن شما را و همه را فراخور خود جزاء و سزا خواهد داد .
31 - * ( وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ ) * و هر آينه ميآزمايد يعنى معامله آزمايندگان مىكند با شما در امر جهاد و ساير تكاليف شاقه * ( حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ ) * تا بداند جهادكنندگان را از شما * ( وَالصَّابِرِينَ ) * و صبر كنندگان را بر مشقت جهاد يعنى تا مميز سازد مجاهدان و صابران را از غير ايشان يا آنكه تا علم او تعلق گيرد بجهاد و صبر شما كه از قوه بفعل آمده باشد زيرا كه عرض فعل جهاد است و صبر كردن بر آن تا بر وفق آن ثواب دهد يا آنكه تا ظاهر سازد بر خلقان كه مجاهدان و صابران كدامند و نزد بعضى * ( نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ ) * به اين معنى است كه يعلم اولياؤنا المجاهدين يعنى تا بدانند دوستان ما مجاهدان را و بنا بر اين اضافه علم به خود به جهت تعظيم و تشريف اولياء باشد * ( وَنَبْلُوَا ) * و تا بيازمايد * ( أَخْبارَكُمْ ) * خبرهاى شما را يعنى تا معاملهء آزمايندگان كند با شما در آن چيزهايى كه به آن خبر ميدهيد و از آن حكايت ميكنيد از اعمال حسنه و قبيحه شما يا چيزهايى را كه از شما صادر مىشود در باب ايمان آوردن و دوستى كردن با مؤمنان يعنى تا صدق و كذب اينهمه آشكار شود ، و حفص در اين افعال ثلاثه بنون ميخواند كه صيغه متكلم است يعنى ما ميآزمائيم ايشان را تا بدانيم مجاهدان و صابران را و بيازمائيم خبرهاى ايشان را و قرائت اول مرويست از امام محمّد باقر عليه السّلام ابراهيم اشعث گفت كه هر گاه كه فضيل عياض اين آيه خواندى بگريستى و گفتى
اللهم لا تبلنا فانك ان بلوتنا فضحنا و هتكت أستارنا و عذبنا
خداوندا ما را ابتلا مكن كه اگر ما را بابتلا مبتلا گردانى پرده ما دريده شود و رسوا گرديم و بچنگال عذاب و نكال تو گرفتار شويم .
32 - * ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * بدرستى كه آنان كه نگرويدند * ( وَصَدُّوا ) * و بازداشتند قوم خود را بقهر يا باغواء * ( عَنْ سَبِيلِ اللَّه ) * از راه خدا كه دين اسلام است * ( وَشَاقُّوا الرَّسُولَ ) * و مخالفت كردند و معانده نمودند با رسول خداى * ( مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ ) * از پس آنكه روشن گشته بود و ظاهر شده مر ايشان را * ( الْهُدى ) * راه راست يعنى طريق اسلام كه در تورات خوانده بودند و از معجزات بينه و آيات ظاهره آن را دانسته ، مراد نضير و قريظهاند يعنى مطعمان روز بدراند و رؤساى قريش * ( لَنْ يَضُرُّوا اللَّه ) * هرگز ضرر نتواند رسانيد خداى را * ( شَيْئاً ) * چيزى يعنى كفر و صد ايشان ضررى به خدا نخواهد رسانيد بلكه شر آن بديشان راجع خواهد شد و ميتواند بود كه مراد لن يضروا رسول اللَّه باشد و حينئذ حذف مضاف به جهت تعظيم پيغمبر است و تفظيع مخالفت
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 354
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٥٤