خاتمه كار و سرانجام حال آنان كه پيش از ايشان بودهاند از اهل تكذيب و شرك * ( دَمَّرَ اللَّه ) * مستأصل ساخت و از بيخ بركند خداى تعالى * ( عَلَيْهِمْ ) * بر ايشان آنچه مختص بود بايشان از انفس و اموال و اولاد يعنى دمار را از همهء ايشان برآورد پس بر سبيل تهديد ميفرمايد كه * ( وَلِلْكافِرِينَ أَمْثالُها ) * مر كافران و ناگرويدگان راست مانند آن عاقبت يعنى كافران مستحق اين نوع عقوبتاند لكن خداى تعالى دفع اين عذاب نموده از امت تو و عقوبت ايشان را بآخرت انداخت به جهت تفضيل و مكرمت وجود با جود تو در ميان امت ، وضع مظهر در موضع مضمر بسبب تصريح است بر سبب انزال عذاب كه كفر است ، و ميتواند بود كه ضمير راجع بعقوبت باشد كه مدلول تدمير است يا راجع بسنت و عادت الهى كه جريان رفته بر كافران كقوله تعالى سُنَّةَ اللَّه الَّتِي قَدْ خَلَتْ .
11 - * ( ذلِكَ ) * آنچه مذكور شد از ازلال و عقوبت كافران و نصرت و مثوبت مؤمنان * ( بِأَنَّ اللَّه ) * بسبب آنست كه خداى * ( مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا ) * دوست آن كسانيست كه ايمان آوردهاند و ناصر و معين ايشان * ( وَأَنَّ الْكافِرِينَ ) * و بسبب آنكه ناگرويدگان * ( لا مَوْلى لَهُمْ ) * هيچ دوستى نيست مر ايشان را كه يارى ايشان را كند و ايشان را از عذاب باز دارد ، از قتاده منقول است كه اين آيه در روز احد نازل شد و در وقتى كه رسول در شعب جبل بود و مردمان بعضى مقتول بودند و برخى مجروح مشركان ميگفتند كه أعل هبل و مسلمانان ميگفتند كه اللَّه أعلى و أجل و كافران ميگفتند با مؤمنان بر سبيل فرح و سرور كه ( يوم بيوم و الحرب سجال ان لنا عزّى و لا عزى لكم ) حضرت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم ميفرمود كه
اللَّه مولينا و لا مولى لكم
پس رسول فرمود كه
و لا سواء
هر دو طايفه برابر نيستند يعني كشتگان ما و شما مختلفند اما از ما زندگان آخرتند و مرزوق بانواع نعمت و اصناف به جهت در جنت و اما از شما در دوزخند و معذب به صنوف عقوبت و الوف زحمت ، و بدانكه آيهء رُدُّوا إِلَى اللَّه مَوْلاهُمُ الْحَقِّ مناقض * ( لا مَوْلى لَهُمْ ) * نيست زيرا كه مراد از مولى در آيه اولى بمعنى رب عباد است و مالك امر ايشان و در ثانيه بمعنى ناصر پس نصرت او سبحانه مخصوص باشد بمؤمنان و اصلا كافران را از آن نصيبى نباشد آن گه ذكر حال فريقين مىكند به اين وجه كه :
12 - * ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خدا * ( يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا ) * در مىآورد آن كسانى را كه گرويدهاند * ( وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * و كردهاند كارهاى شايسته و از ريا و غرض وارسته * ( جَنَّاتٍ ) * در بوستانهاى مملو از اشجار * ( تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * كه ميرود از زير درختان آن جويهاى آب * ( وَالَّذِينَ كَفَرُوا ) * و آنان كه نگرويدند * ( يَتَمَتَّعُونَ ) * برخوردارى مييابند و منتفع ميشوند به امتعهء دنيويه و حطام فانيه * ( وَيَأْكُلُونَ ) * و ميخوردند آن را * ( كَما تَأْكُلُ الأَنْعامُ ) * هم چنان كه ميخورند چهارپايان يعنى هم چنان كه انعام حريصاند بر اكل در مسارح و معالف خود و غافل از
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 342
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٤٢