باشد تا كه بميرد و چون وفات كند خداى تعالى هزار فرشته را بقبر او فرستد تا بر او نماز كنند و ثواب آن را به او ميدهند و در حين حشر تشييع او نمايند تا كه او را نزد خداى تعالى بموقف امن و امان حاضر سازند پس او دائم الابد در امان خدا و سيد انبياء باشد ، و نيز از آن حضرت مرويست كه هر كه ميخواهد كه حال ما و حال اعداى ما را بداند بايد كه سورة محمد را تلاوت كند زيرا كه در او آيتى در شأن ما است و آيتى درباره اعداى ما .
و بدانكه چون حق سبحانه و تعالى اختتام سورهء احقاف بوعيد كفار نمود افتتاح اين سوره را نيز بتهديد فجار كرد و فرمود كه :
1 -
* ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * و آنان كه نگرويدهاند بر وحدانيت حقتعالى و نبوت رسول او * ( وَصَدُّوا ) * و باز ايستادند و اعراض نمودند * ( عَنْ سَبِيلِ اللَّه ) * از راه خدا كه دين اسلام است يعنى در دين اسلام داخل نشدند و اصلا به آن رغبت نكردند و ميتواند بود كه مشتق منه * ( صَدُّوا ) * صدّ باشد كه متعديست نه صدود كه لازم است و بنا بر اين مفعول او محذوف باشد يعنى آنان كه بازداشتند مردمان را از راه خدا كه طريق هدى است و مراد شياطين قريشاند چون ابو جهل و نصر و عتبه كه ضال و مضل بودند و غاوى و مغوى ، و از مقاتل مرويست كه ايشان دوازده نفر بودند كه مردمان را منع ميكردند از ايمان آوردن و تصديق پيغمبر نمودن ، و از ابن عباس مروى است كه اينها ده نفر بودند از مطعمان روز بدر كه از روى ريا و شهرت نه براى قربت و صله رحم و فك اسر و حفظ جوار و حسن ضيافت عسكر را مرعى ميداشتند و ايشان نيز از صناديد قريش بودند و يا آنكه مراد اهل كتابند كه بر دين خود مصرند و به اين حال * ( أَضَلَّ ) * باطل و نابود كرد خداى * ( أَعْمالَهُمْ ) * كردارهاى ايشان را كه از مكارم ميشمردند و مستحسن مىپنداشتند يعنى اعمال ايشان را قبول ننمود و بر آن ثواب عطا نفرمود زيرا كه آن نه بر وفق خلوص و قربت بود ، و ميتواند بود كه آيه مشتمل بر جميع كفر باشد چه دأب همه ايشان آنست كه از ايمان امتناع نمايند و مانع غير شوند در آن و اعمال را نه بر وفق رضاى الهى بفعل آرند و احتمال دارد كه مراد باعمال حيله و مكرى باشد كه قصد آن داشتند كه نسبت به پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم بظهور رسانند پس معنى آن باشد كه خدا باطل و نابود ساخت حيلهاى كفار را او نگذاشت ايشان را كه بسبب آن ايذاء و آزارى در حق پيغمبر و اهل ايمان بجاى آرند بلكه آن حضرت و اتباع او را بر ايشان نصرت داد و دين او را بر ساير اديان غالب گردانيد .
2 - * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا ) * و آنان كه گرويدند به خدا و رسول از گروه قريش يا از انصار يا مؤمنان
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 336
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٣٦