است يعنى چون حاضر شدند نزد حضرت رسول * ( قالُوا ) * گفتند با يكديگر * ( أَنْصِتُوا ) * خاموش باشيد تا بشنويد اينكلام را ، و در بعضى تفاسير هست كه از غايت حرص بر استماع قرآن بر بالاى يكديگر مىافتادند * ( فَلَمَّا قُضِيَ ) * پس چون گذارده شد قرآن و قرائت آن باتمام رسيد برسول ايمان آوردند و مسائل بسيار از آن حضرت استفسار نمودند حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلم ايشان را برسالت جنيان كه از قبايل ايشان بودند نامزد فرمود پس ايشان * ( وَلَّوْا ) * بازگشتند * ( إِلى قَوْمِهِمْ ) * بسوى گروه خود * ( مُنْذِرِينَ ) * در حالتى كه بيمكنندگان بودند و ترسانندهء قوم خود از روى شفقت و نصيحت .
30 -
* ( قالُوا ) * گفتند با قوم خود * ( يا قَوْمَنا ) * اى گروه ما * ( إِنَّا سَمِعْنا كِتاباً ) * ( 1 ) بدرستى كه ما شنيديم كتابى را كه از نزد خداى * ( أُنْزِلَ ) * فرو فرستاده شد * ( مِنْ بَعْدِ مُوسى ) * پس از كتاب موسى * ( مُصَدِّقاً ) * كه تصديق كننده است * ( لِما بَيْنَ يَدَيْه ) * مر آن چيزى را كه پيش از آن بوده از كتب انبياء عليهم السّلام يا موافق آنها و بعضى گفتهاند كه آن جنيان يهود بودند و از نزول انجيل خبر نداشتند و يا آن را اعتبار نميكردند چنانچه معتقد يهود است از اينجهت گفتند كه * ( أُنْزِلَ مِنْ بَعْدِ مُوسى مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه ) * * ( يَهْدِي ) * راه مينمايد آن كتاب * ( إِلَى الْحَقِّ ) * بسوى آنچه راست و درست است از عقايد حقه * ( وَإِلى طَرِيقٍ مُسْتَقِيمٍ ) * و به راه راست كه موصل مطلوبست .
31 - * ( يا قَوْمَنا أَجِيبُوا ) * اى گروه ما اجابت كنيد * ( داعِيَ اللَّه ) * خواننده خدا را يعنى محمد صلى اللَّه عليه و آله و سلم كه خلقان را بطريق هدايت دعوت مىكند * ( وَآمِنُوا بِه ) * و ايمان آريد بوى و اخبار او را اذعان نمائيد * ( يَغْفِرْ لَكُمْ ) * تا بيامرزد خداى براى شما * ( مِنْ ذُنُوبِكُمْ ) * بعضى از گناهان شما را يعنى گناهانى را كه غير مظالم باشد چه مظالم بايمان مغفور نمىشود * ( وَيُجِرْكُمْ ) * و برهاند شما را * ( مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ ) * از عذاب دردناك كه از براى كفار معد و مهيا است :
32 - * ( وَمَنْ لا يُجِبْ ) * و هر كه اجابت نكند * ( داعِيَ اللَّه ) * خوانندهء خدا را كه حضرت
هامش
( 1 ) اين آيات و هم آيات عديدهء ديگر صريحا دلالت ميكنند بر آنكه جنيان نيز مانند بنى نوع انسان از جمله مكلفينند و بر اينان نيز پيغمبران مبعوث و ايشان را دعوت بسوى حق و صراط مستقيم نمودهاند چنانچه در سورهء انعام آيه 130 تصريح فرموده ا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ أَ لَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا ) * الاية هر چند اختلافست در اينكه پيغمبرانى كه بر جنيان مبعوث شدند از جنس جنيان بودند چنانچه از ظاهر لفظنْكُمْ مستفاد مىشود و يا آنكه همان پيغمبرانى بودند كه بر سلسلهء بشر مبعوث شدند ؟ چنانچه اكثر و اكابر علماء اسلام بر آنند و از ظاهر آيهء * ( قالُوا يا قَوْمَنا إِنَّا سَمِعْنا كِتاباً ) * الاية نيز استشعار مىشود و در هر حال اتفاق مسلمين بر آنست كه حضرت محمد ( ص ) بر جن و انس مبعوث گشت و جنيان نيز از امت آن حضرت بشمار ميآيند و در ايشان نيز مسلم و كافر و مطيع و عاصى و عالم و جاهل و داعى الى الحق و داعى بسوى ضلالت وجود دارد مانند آدميان چنانچه از اين آيات و هم آيات ديگر مستفاد مىشود