با ما چه خواهد رفت آيه آمد كه لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ الخ و از ابن عباس منقولست كه حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم و اصحاب از كفار مكه بسيار آزار و ايذاء ميكشيدند يك شبى آن حضرت در واقعه ديد كه از مكه هجرت نموده بزمينى كه در او آب بسيار و درختان بيشمار بود . چون اينواقعه را اعلام صحابه نمود گفتند يا رسول اللَّه در چه روز ما به اين دولت مستسعد گشته از جفاى كفار خلاص شويم حضرت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم ايشان را بر صبر ترغيب فرمود ، چون جفاى كفار از حد متجاوز شد بهجرت استعجال نمودند آيه آمد كه بگو اى محمّد نميدانم كه من و شما مأمور خواهيم شد از متوطن شدن در مكه و ايذاء و اهانت كشيدن از كفار يا مهاجرت به زمين پر آب و گياه بسيار هم چنان كه در خواب مشاهده كردم و من عواقب امور خود و شما را نميدانم مگر بوحى و چون در اين باب وحى به من نازل نشده پس سپر صبر بر سر كشيد تا هنگامى كه وحى نازل شود آن گاه به آنچه مأمور شويد بر آن عمل كنيد ،
پس به جهت تبكيت كفار ميفرمايد كه :
10 - * ( قُلْ ) * بگو اى محمّد * ( أَ رَأَيْتُمْ ) * آيا چگونه ميبينيد و ميدانيد كه * ( إِنْ كانَ ) * اگر باشد قرآن * ( مِنْ عِنْدِ اللَّه ) * از نزديك خداى * ( وَكَفَرْتُمْ بِه ) * و كافر شده باشيد شما به آن * ( وَشَهِدَ شاهِدٌ ) * و گواهى داده باشد گواهى * ( مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ ) * از اولاد يعقوب يعنى از احبار ايشان كه عبد اللَّه سلام است * ( عَلى مِثْلِه ) * بر آنچه مانند قرآنست و آن معانى توراة است كه مصدق قرآن است و مطابق معانى آن از توحيد و وعد و وعيد يعنى گفته باشد كه توراة مصدق قرآنست در معانى مذكوره كما قال وَإِنَّه لَفِي زُبُرِ الأَوَّلِينَ و إِنَّ هذا لَفِي الصُّحُفِ الأُولى وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ و بعضى گفتهاند كه معنى آنست كه اگر باشد قرآن از نزد خداى و شما به آن نگرويد و شاهدى از بنى اسرائيل كه اعلم ايشان باشد گواهى داده باشد بر مثل اين مضمون يعنى بر آنكه قرآن از نزد خداست * ( فَآمَنَ ) * پس ايمان آورده باشد به آن * ( وَاسْتَكْبَرْتُمْ ) * و سركشى كرده باشيد شما بدان و نگرويده بمنطوق آن جواب شرط محذوف است و تقدير كلام اينكه اخبرونى ان كان الامر كذلك أ لستم الظالمين ، و ( واو ) اولى عاطف * ( كَفَرْتُمْ ) * است بر فعل شرط ، و ( واو ) اخيره عاطف * ( وَاسْتَكْبَرْتُمْ ) * بر * ( شَهِدَ شاهِدٌ ) * و ( واو ) * ( شَهِدَ ) * عاطف مجموع * ( شَهِدَ شاهِدٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ عَلى مِثْلِه فَآمَنَ وَاسْتَكْبَرْتُمْ ) * بر قول * ( إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّه وَكَفَرْتُمْ بِه ) * پس حقيقت معنى آنست كه خبر دهيد مرا كه اگر مجتمع گردد نزول قرآن از نزد خدا با كفر شما به آن و جمع شود شهادت اعلم بنى اسرائيل بر نزول آن و ايمان او به آن با استكبار شما از آن آيا شما از جملهء ستمكاران و گمراهان نخواهيد بود و دال بر حذف جواب شرط مذكور است قوله * ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خداى تعالى * ( لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ) * راه نمينمايد گروه ستمكاران را و در بيداى خذلان
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 311
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣١١