رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلم به زمين خيبر رسيد حصون و قلاع را ديد فرمود كه
( اللَّه اكبر إنا اذا انزلنا بساحة قوم * ( فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ ) * )
پس حق سبحانه به جهت تاكيد تكرار كلام سابق مىكند و ميگويد :
178 - * ( وَتَوَلَّ ) * و ديگر باره رو بگردان اى محمّد و اعراض نماى * ( عَنْهُمْ ) * از كفار بد كردار * ( حَتَّى حِينٍ ) * تا هنگام انتقضاى امهال يعنى زمان جدال و قتال يا وقت ديدن عقوبت و نكال .
179 - * ( وَأَبْصِرْ ) * و ببين غلظت عذابى را كه به ايشان نازل شود * ( فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ ) * پس زود باشد كه ببينند مغلوبيت و ساير انواع عذاب خود او غالبيت و اصناف ثواب ترا ، و اينكلام با آنكه مفيد تأكيد است مشتمل است بر فائده ديگر چه اطلاع فعلين بعد از تقييد فعل اول در اول مفيد آنست كه اصناف مسرت نسبت بپيغمبر آخر الزمان و انواع مساءت نسبت بمشركان بر وجهيست كه گويا ذكر آن متعذر است ، و گفتهاند كه اينكلام بر سبيل تأسيس است نه تأكيد و مراد به اول عذاب دنيا است و به آخر عذاب آخرت ، و عدم ذكر مفعولين در اينمقام و ايراد احدهما در اول فى الجمله تأييد اين قوم مىكند زيرا كه عقوبت و مثوبت اخرويه نسبت بمغلوبيت و غالبيت دنيويه اضعافا مضاعفه است ، پس ترك مفعولين در اينجا تنبيه است بتعذر ذكر آن و ذكر احدهما در آنجا مشعر بر امكان ذكر آن ، و بعد از ذكر انذار تنزيه ذات خود مىنمايد از آنچه اهل شرك آن را به او نسبت مىدهند و ميگويد كه :
180 - * ( سُبْحانَ رَبِّكَ ) * منزه و مبراست پروردگار تو كه * ( رَبِّ الْعِزَّةِ ) * خداوند غلبه و قوتست * ( عَمَّا يَصِفُونَ ) * از آنچه وصف مىكنند او را مشركان و در حق او ميگويند از اتخاذ اولاد و شريك ، و اضافهء ( رب ) به ( عزة ) به جهت اختصاص آنست به او چه عزت هر عزيزى و اعزاز هر معزى به او منتهى است كقوله تعالى تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ پس جنس عزت مخصوص به او باشد و غير از او كسى مالك عزت و اعزاز نباشد ، و اين آيه با آنكه مشعر است بتوحيد جامع جميع صفات سلبيه و ثبوتيه است ، و بعد از تنزيه ذات خود بر طريق تعميم جميع انبياى خود را تسليم مىگويد بر اينوجه كه :
181 - * ( وَسَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ ) * و سلام و تحيت بر فرستادگانست كه مبلغ رسالتند و متحمل اذيت امت ، و گويند اين خبر است در معنى امر و در اين تقدير كه ( سلموا عليهم ) يعنى اى بندگان سلام كنيد بر جميع پيغمبران و بر اين قياس است .
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 31
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣١