نميآورند .
174 - * ( فَتَوَلَّ عَنْهُمْ ) * پس روى بگردان از ايشان * ( حَتَّى حِينٍ ) * ناهنگام امر بقتال و زمان انقضاى امهال و وعده نصرت كه روز بدر است يا روز فتح مكه و غير آن ، و ابن عباس و قتاده بر آنند كه مراد از حين وقت مرگ ايشانست يا روز قيامت نزد بعضى ديگر و بر هر تقدير از ايشان اعراض كن و مهلت ده .
175 - * ( وَأَبْصِرْهُمْ ) * و ببين حال ايشان را از أسر و قتل و عذاب آخرت * ( فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ ) * پس زود باشد كه ببينند ايشان فتح و نصرت تو را در دنيا و علو رتبه و رفعت درجهء ترا در عقبى ، و امر بابصار كه دالست بر وجود مبصر اشارت است بر قرب تحقيق وقوع آن بر وجهى كه گوئيا آن حال منظور نظر است و قدام بصر ، اين كلام متضمن تسليه آن حضرت است و تنفيس غم از او و اخبار از مغيبات زيرا كه در اينجا وعده نصرت داد و در اندك زمانى سمت وقوع پذيرفت ، و ايراد سوف از براى وعيد است بر طرز سابق نه از براى تبعيد وقت موعود ، و بعضى گفتهاند كه معنى آيه آنست كه ببين ايشان را كه چگونه تضييع اوامر و نواهى الهى كردند پس زود باشد كه به بينند عذاب اخروى را ، و يا آنكه ببين بديده باطن و احوال عاقبت ايشان را پس زود باشد كه ايشان بديده ظاهر ببيند حالات خود را در قيامت و چون كفار وعيد * ( فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ ) * را شنيدند گفتند آيا آنچه محمّد ميگويد كى متحقق شود و در چه زمان بوقوع آيد ؟ آيه آمد كه :
176 - * ( أَ فَبِعَذابِنا ) * آيا به عذاب ما * ( يَسْتَعْجِلُونَ ) * طلب تعجيل ميكنند و در آن شتاب زدگى مينمايند .
177 - * ( فَإِذا نَزَلَ ) * پس آن هنگام كه فرود آيد آنعذاب * ( بِساحَتِهِمْ ) * بميان سراى ايشان * ( فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ ) * پس بد صبحى باشد صبح بيم كرده شدگان ، آوردهاند كه در ميان عرب قتل و غارت بسيار بودى و هر لشكر كه قصد قبيله داشتندى در شب قطع مسافت كرده وقت سحر كه زمان خواب گرانست بحوالى ايشان درآمدندى و دست در قتل و غارت و اسر برگشادندى و آن قوم را مستأصل ساختندى و چون كه اغلب غارت و قتل در صباح واقع مىشد غارت را صباح نام نهادند و هر چند كه در وقت ديگر وقوع يافتى همان آن را صباح گفتندى حق سبحانه در اين آيه تشبيه فرموده عذاب كفار را به لشكرى كه ناگاه بر ايشان هجوم كند و همه را مستأصل سازد ، و چون كه ساحت فزاى واسعست كه در ميان سراى باشد پس آن اشارتست به آنكه عظمت عذاب ايشان بر وجهى باشد كه گنجايش هيچ مكانى نداشته باشد مگر فضاى واسع ، و گفتهاند كه عادت الهى جاريست بر آنكه تعذيب امم در وقت صباح باشد كما قال إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ مرويست كه در آن صباحى كه حضرت
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 30
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٠