سورة الجاثية
و اين را سورة الشريعة نيز خوانند ، و در مكه نزول اجلال يافته مگر آيهء قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا كه پيش قتاده در مدينه نازل گشته ، و عدد آيات آن سى و هفت است نزد كوفى ، و سى شش نزد غير او ، و اختلاف در يك آيت است كه آن حم است .
ابى بن كعب و ابى سعيد از حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كردهاند كه هر كه ( حم جاثيه ) را تلاوت نمايد خداى تعالى در وقت حساب ستر عورت او نمايد و از روعت و هيبت عذاب ايمن گرداند و ابو بصير از امام جعفر صادق عليه السّلام روايت كند كه ثواب قارى اين سوره آنست كه هرگز آتش دوزخ نه بيند و زفير و شهيق جهنم نشنود و در افق اعلى رفيق سيد انبياء صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم باشد .
و بدانكه چون حق سبحانه بذكر قرآن ختم سورهء دخان نمود افتتاح اين سوره نيز بذكر آن نموده فرمود :
1 -
* ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ حم ) * 2 - * ( تَنْزِيلُ الْكِتابِ ) * اگر حم اسم سوره است پس مبتدا خواهد بود و در كلام مضافى محذوف و تقدير اينكه تنزيل حم تنزيل الكتاب يعنى فرو فرستادن حم فرو فرستادن قرآن است و اگر از براى تعديد حروف است پس تنزيل مبتدا خواهد بود و خبر آن * ( مِنَ اللَّه ) * يعنى فرو فرستادن اين كتاب از نزد خدايى است كه * ( الْعَزِيزِ ) * غالبست بر همه مكونات * ( الْحَكِيمِ ) * درستكار و راست كردار در تدبير موجودات و تقدير مصالح كافهء بريات و گويند كه حم مقسم به است و * ( تَنْزِيلُ الْكِتابِ ) * صفت آن و * ( مِنَ اللَّه ) * صله كتاب يعنى قسم به حم كه آن كتابيست كه فرو فرستاده شده است از جانب خداى غالب در جميع مطالب دانا در تقدير جميع مواهب جواب قسم اينكه 3 - * ( إِنَّ فِي السَّماواتِ ) * بدرستى كه در آسمانها از نجوم سياره و كواكب ثابته * ( وَالأَرْضِ ) * و در زمينها از جبال راسيه و اشجار نابته و حيوانات ماشيه و ساير امور داله بر قدرت باهره * ( لآياتٍ ) * * ( لِلْمُؤْمِنِينَ ) * هر آينه نشانها است براى گرويدگان بوحدت پروردگار و قدرت صانع مختار ، تخصيص ذكر آيات باهل ايمان به جهت آنست كه ايشان به آن منتفع ميشوند نه غير ايشان ، و بعضى گويند كه * ( إِنَّ فِي السَّماواتِ ) * در تقدير إن فى خلق السموات است يعنى بدرستى كه در آفريدن آسمانها و زمينها علاماتيست براى تصديق كنندگان بوحدت و قدرت صانع آن ، و مؤيد اينست قوله :
4 - * ( وَفِي خَلْقِكُمْ ) * و در آفريدن شما و آنچه در اوست از بدايع صنعت و عجايب خلقت و از حالات مختلفه و تغييرات متجدده از ابتداى خلق در بطون امهات تا انقضاى اجال * ( وَما يَبُثُّ ) *